İLETİŞİM
yüksek gerilim trafo arızaları, yüksek gerilim trafo arızalarının giderilmesi, yüksek gerilim trafo arıza çeşitleri, trafo arızasını tespit etme işlemi, koruma sistemleri arızalarını giderme

Yüksek gerilim trafo arızaları

TRAFO VE KORUMA SİSTEM ARIZALARI

2.1. Arıza Gidermede Alınacak Emniyet ve Güvenlik Tedbirleri

Trafo merkezinde veya bu merkezin herhangi bir kısmında yapılacak kontrol ve bakımdan önce mutlaka emniyet ve güvenlik tedbirleri alınmalıdır. Bu tedbirler can ve mal güvenliği açısından çok önemlidir. Meydana gelen kazalar, emniyet ve güvenlik tedbirlerine riayet edilmemesinden kaynaklanmaktadır. Şimdi bu tedbirleri açıklayalım:

  • Enerjiyi keserek, sisteme enerji verecek tertibatı kilitleyiniz.
  • ‘Çalışma Var’ kartını asınız, ilgilileri haberdar ederek emniyet altına alınız.
  • Sistem enerjisiz olsa bile gerekli noktalarda topraklama yapmayı ve gerekli emniyet tedbirlerini almayı ihmal etmeyiniz.
  • Çalışmalarda gerekli ise emniyet kemeri takınız, mutlaka baret ve eldiven giyiniz.
  • Kullandığınız el aletleri ve takımların izoleli olmasına dikkat ediniz.
  • Sistem enerjisiz olsa bile; çalışma anında yanlışlıkla veya başka bir sebeple enerji verilebileceğini, atmosferik olaylarla(yıldırım düşmesi gibi), sistemin kapasitesinden dolayı statik yükler birikebileceğini ya da civardaki YG tesislerinden indüksiyon yolu ile gerilim indüklenerek enerji altında kalabileceğinizi unutmayınız ve dikkatli olunuz.
  • Kuvvetli akım tesisleri, topraklamalar ve TEİAŞ İş Güvenliği Yönetmeliklerini yanınızda bulundurunuz.
  • İlk yardım çantasını yanınızda bulundurunuz.

2.2. Trafo Arızalarını Giderme

Transformatörlerinin arızalarını gidermeden önce trafo elemanlarını bir öğrenelim.

trafo arızaları

  • Demir Nüve: Manyetik akı oluşmasını sağlar.
  • Primer Sargılar: İnce ve çok sipirli olup, transformatörün OG giriş kısmıdır.
  • Sekonder Sargılar: Kalın ve az sipirli olup, transformatörün AG çıkış kısmıdır.
  • İzolasyon Yağı; Sarımlar sargılar arası ve gövde tank arası izolasyonu ve soğutmayı sağlar.
  • Ana tank: Sargıların, nüvenin ve yağın bulunduğu kısımdır.
  • Rezerve Tankı: Genleşme ve yedek yağ tankıdır.
  • Yağ Seviye Göstergesi: Rezerve yağ servisini görmek içindir.
  • Radyatör: Transformatör yağının soğutmasını sağlar.
  • Tekerlekler: Transformatörü taşımaya yarar.
  • OG – AG buşingi: OG ve AG fazlarının bağlantı terminallerdir.
  • Ark boynuzu: Enerji nakil hatlarında bir gerilim yükselmesinde transformatörü koruyan elemanlardır.
  • Termometre: Transformatörün ısı derecesini gösterir.
  • Gerilim Kademe Komütatörü: Gerilim seviyesini ayarlamaya yarar.
  • Taşıma Kancaları: Transformatörü montaj ve demontaj işleminde kaldırmaya yarar.

2.2.1. Trafolarda Oluşabilecek Arıza Türleri

Arızaların birçoğunun sebebi, izolasyonun ısısal bozulmasından ziyade kısa devre akımları ile meydana gelen çok büyük elektromanyetik kuvvetlerin oluşması ve bu kuvvetlere trafo yapısının dayanamaması sonucu meydana gelen mekaniki bozulmalardır. Bu kuvvetlerin büyüklüğü, bunların sargı akımlarının karesi ile orantılı oldukları kabul edildiğinde daha iyi anlaşılmaktadır. Transformatörlerin normal işletme şartlarında bakım talimatlarına uygun periyodik bakımları yapılırsa, arıza yapma ihtimali azdır.

Transformatörlerde meydana gelen başlıca arızalar şunlardır:

• Sargı Arızaları

Transformatörün aşırı yükte kullanılması, yıldırım ve diğer atmosferik dış tesirlere karşı korunmaması, sargı imalinde yapılan hatalar, üzerinde bulunduğu devrede meydana gelen kısa devreler ve yalıtkan malzemelerinde meydana gelen bozulmalar transformatör sargılarında arızalara neden olabilir.

  • Sargılar arası kısa devre
  • Sargılar gövde arası kısa devre
  • Sargı kopması
  • Sargıların yanması
  • Soğutma Sistemleri Arızaları

Trafolardaki soğutma sisteminde yağın özelliğini kaybetmesi, soğutucu fan arızaları, ana gövde petekleri arasına sıkışan büyük cisimler, su ve nem sızmaları olarak sıralayabiliriz.

trafo arızalarının tesbiti

2.2.2. Trafo Arızaları Tespiti Araç ve Gereçleri

Transformatör arızalarının tespitinde en yaygın olarak kullanılan cihaz, izolasyon test cihazıdır. İzolasyon test cihazı endüstriyel fabrikalarda birçok ihtiyacı karşılayabilecek (hareketli makinelerin bakımı, trafolar, yüksek gerilim izolasyon sistemleri ve elektrik kabloları) geniş bir izolasyon ölçümü uygulama yelpazesi için özel olarak tasarlanmıştır.

trafo arızalarının tesbiti

Ayrıca, donanımların normal çalışmaları sırasında korozyon, toz, yağ, nem ve benzeri nedenlerden izolasyonda oluşabilecek yavaş düşmeleri gözlemlemek için kullanılabilir. Yüksek nem içeren ortamlarda çalışılması durumunda nem alma işleminin sonucunda trafo ve benzeri cihazların izolasyonlarındaki iyileşmeleri ölçmekte kullanılabilir. Düzenli ölçümler alındığı takdirde izolasyon verimliliği izlenebilir.

YG cihazlarının (Güç transformatörleri, ölçü transformatörleri, kesici vs.) izolasyon ölçmelerinde kullanılırlar.

  • Trafonun buşing terminal bağlantı uçları işaretlenerek (tekrar bağlarken herhangi bir yanlışlığa meydan vermemek için) söküldükten sonra sargılar arası ve sargılarla tank arası izolasyon direnci (izolasyon megeri ile) ölçülür. Bu ölçmeler sırasında trafo yağ sıcaklığı da dikkate alınır.
  • İzolasyon direncinden sonra shering (şering) köprüsü ile dielektrik kayıp faktörü (tg?) ölçülür.

trafo arıza tespiti

Ölçülen değerler trafonun yapısına ve karakteristiğine göre katalogunda olması gereken değerler ile karşılaştırılır. Değerler uygun ise trafonun buşing terminal bağlantıları tekrar yapılarak boşta gerilim uygulanır. Trafonun çektiği akım ve ısınması kontrol edilir. Durum normal ise trafo nominal gücünde yüklenerek çektiği akım ve ısınması kontrol edilir. Anormal sesler ve aşırıısınmalar trafo sargılarında bir sorun olduğunu gösterir. Yukarıda belirtilen ölçme ve denemeler sonucunda anormal bir durum tespit edilerek tamir ve bakımları yapılır.

2.2.3. Trafo Arızasını Tespit Etme İşlemi

Yukarıda anlatılan izolasyon cihazı ile trafonun birçok arızası tespit edilebilir. Şu an piyasaya yeni çıkan test cihazları kombine olarak üretilmeye başlanmıştır. Yani tek bir cihaz ile birden fazla iş bir arada yapılabilmektedir. Aşağıda şekli görülen cihaz ile trafo soğutma sisteminde kullanılan yağın testi yapılabilmektedir.

trafo arıza tespiti

2.2.4. Trafo Arızasını Giderme İşlemi

Trafo arızalarının en önemlilerinden biri, trafo içerisinde bulunan yağın özelliğini kaybetmesidir. Şimdi aşağıda bir trafonunun yağı nasıl değiştirilir görelim.

trafo arıza tespiti

  • Trafo yağından numune alınır. Eğer yağ değişimine karar verilmiş ise aynı cins yağdan temin edilir.
  • Tablodan bakılarak yağın cinsi ve miktarı tespit edilir.
  • Transformatöre vakum uygulayınız. Tabiî ki rezervuar çıkışlarına uygun malzemeler konularak eski yağın temizlenmesi (dışarı atılması) sağlanır.
  • Enerji kesilir.
  • Mahalli topraklamalar yapılır.
  • Yağ doldurma işlemine başlanır. Yağ seviyesi kontrol edilir.
  • Yağ seviyesine ulaşınca yağ doldurma işlemi kesilir.
  • Topraklamalar kaldırılır.
  • Etraftaki malzemeler kaldırılır.
  • Giriş ve çıkış ayırıcıları kapatılır.
  • Kesici kapatılır.
  • Trafonun tekrar kontrolleri yapıldıktan sonra devreye alınır.

trafo arızaları nasıl giderilir

2.2.5. Trafo Arızasını Gidermede Dikkat Edilecek Hususlar

  • Trafo primer-sekonder bağlantıları sökülmelidir.
  • Açık yüzeylerde birikebilecek yüklenmelere karşı test edilerek terminaller topraklanarak deşarj edilmelidir.
  • Trafo tankı topraklanmalıdır.
  • Trafoya yakın enerjili teçhizat bulunmamalıdır.
  • Trafonun etiketi önce föye geçirilmelidir.
  • Teçhizatın havayla temas eden izoleli ve bağlantılı yerleri temiz olmalıdır.

2.3. Koruma Sistemleri Arızalarını Giderme

Koruma sistemi deyince röleler ve devreyi korumaya yarayan malzemeler akla gelir.

trafo arızaları nasıl giderilir

2.3.1. Koruma Röleleri Arızalarını Giderme

Yüksek gerilimde koruma röleleri deyince aklımıza gelen röleler;

  • Sekonder aşırı akım rölesi
  • Diferansiyel aşırı akım rölesi
  • Toprak kaçağı koruma rölesi
  • Sargı kaçağı koruma rölesi
  • Sargı kısa devre koruma rölesi
  • Ters akım rölesi (vatmetrik röle)
  • Yatak ısınma rölesi
  • Bucholz (Bukoz) rölesi
  • Temperatur (ısı kontrol) rölesi
  • Rotor toprak arıza koruması olarak sınıflandırılır.

2.3.1.1. Arızaları Tespit Etme Araç ve Gereçleri

Ölçü aletleri, iş güvenliği ekipman ve teçhizatları, kişisel güvenlik malzemeleri, yeni geliştirilmiş olan röle test cihazları.

trafo arızaları nasıl giderilir

Aşağıda resimleri görülen röle test cihazları ile elektronik rölelerin testlerini, sağlamlık kontrolünü ve arızalarını cihaz üzerinde veya bilgisayarda döküm olarak görmemiz mümkündür. Böylelikle arızaya daha çabuk ve doğru bir şekilde yaklaşılmış olunur. Her türlü koruma rölesi ve ölçüm cihazlarının testlerinden, en karmaşık analizlere kadar kullanım imkânı vardır.

arızaların giderilmesi

29

2.3.1.2. Oluşabilecek Arıza Türleri

Rölelerde meydana gelen arızaları genel olarak sıralayacak olursak:

  • Röle devrelerinde meydana gelebilecek arızalar.
  • Rölelerin hasara uğraması (Yanma)
  • Rölelerin faaliyete geçmemesi (Besleme devresi kesikliği)
  • Rölelerin faaliyet geçmesine rağmen açma olmaması (Açma devresi kesikliği)
  • Rölelerin bayrak düşürmemesi
  • Rölelerin hatalı faaliyetleri (Gereksiz açma)
  • Röle ayarlarının hatalı olması
  • Hareketli mekanik aksamda oksitlenme
  • Sesli ve ışıklı sinyal devrelerinde meydana gelebilecek arızalar
  • Korna veya sirenin çalmaması (Yanık veya devre kesik)
  • Zilin çalmaması
  • Gereksiz çalışmalar (D.C. kaçağı)
  • Sesli alarmın susturulamaması (D.C. kaçağı)
  • Minik diyagramda durum işaretlerinin çıkmaması
  • Tehlike ve arıza ışıklı sinyallerinin çıkmaması
  • Gereksiz veya yanlış ışıklı sinyallerinin çıkması ışıklı işaretlerin silinmemesi
  • Ölçü aletleri ve devrelerinde meydana gelebilecek
  • Ölçü aletlerinin hasara uğraması (Yanma)
  • ” ” çalışmaması (Besleme devresi kesikliği)
  • ” ” hatalı çalışması (Bağlantı hataları ve ibrede tutukluk)

2.3.1.3. Arızaları Tespit Etme İşlemi

arızaların giderilmesi

İlk önce bildirilen alarm ve uyarıya göre bir göz ile muayene edilir. Sonraki işlemde eğer röle yapısı çok karmaşık değilse ölçü aleti ile arıza tespit edilir. Elektronik devreli bir röle ise yukarıda resimde gösterilen röle test cihazı ile röle arızası tespit edilir.

2.3.1.4. Arızalarını Giderme İşlemi

Rölelerin arızalarına bakılır. Genel anlamda mekaniki arızaları yani kablo çıkması vida gevşemesi gibi nedenlerden doğan arızalar hemen giderilir. Bazı rölelerin özel kart sistemleri vardır. Bu tür arızada kart tamir yoluna gidilmez, yeni kart ile değiştirilir. Fakat cihazın çalışmasında tamamen bir aksaklık var ise yenisi ile değiştirilir.

arızaların giderilmesi

2.3.1.5. Arızalarını Gidermede Dikkat Edilecek Hususlar

  • Bölgenin enerjisi kesilmelidir.
  • Arızası giderilecek röle içi açılırken dikkatli olunmalıdır. Düzensiz çalışmalar arıza maliyetini daha da arttırır.
  • Kişisel iş güvenliği ve emniyet tedbirleri alınmalıdır.
  • Kullanılacak araç ve gereçlerin sağlamlık ve güvenirlik kontrolü yapılmalıdır.

2.3.2. Parafudr Arızalarını Giderme

Parafudrlar izolasyon seviyesini aşan bir gerilimde değişken direncin değeri düşer. Aynı anda seri atlama aralıkları arasındaki izolasyon delinerek ark başlar. Boşalma esnasında aşırı gerilim değeri azaldıkça değişken direncin değeri yükselir ve akan akımı sınırlar. Bu nedenle 1 ile 3 mikro saniye arasındaki bir zamanda ark söner ve parafudr görevini yapar. Ani gerilim değerlerinde çalıştığından dolayı zarar görebilen bir elemandır. Genel olarak bakım sırasında cıvata sıkılması, tozunun alınması gibi bakımlar yapılır. Fakat arıza olduğunda komple yenisi ile değişimi en sağlıklı olanıdır.

trafo arızaları

• Arızaları Tespit Etme Araç ve Gereçleri

Anahtar takımı, demir testere, pense, merdiven, mahalli topraklama donanımı, oksit ölçücü, parafudr kontrolü için meger, makara, halat, kişisel güvenlik malzemeleri, izolasyon test cihazı

  • Oluşabilecek Arıza Türleri
  • Parafudrların Kırılması

Aşırı kirlenmenin olduğu tozlu bölgelerde, tuzlanmanın ve rutubetin olduğu deniz kıyısındaki bölgelerde parafudrların temizlenmesi gerekir.

Parafudrların normal durumda olduklarının tahkiki için meger ile izolasyon dirençlerinin ölçülüp birbirleriyle mukayesesi kafidir. İzolasyon direnci bariz olarak düşük görülenler servis harici edilerek yenileri konmalıdır.

Başlıklardaki deliklerde ve çevrelerinde şayet is izleri ve lekeler görülürse basınç boşaltma cihazı arızalı demektir. Böyle hallerde arızalı parafudr derhal servisten kaldırılmalıdır. Eğer parafudr kapasitesini aşan darbe yükleri meydana gelirse, iç hacimdeki ani basınç artışı porselen gövde parçalanmadan önce emniyet diyaframlarını yırtar. Alt kapaktaki emniyet diyaframı çalıştığında, gaz basıncı toprak bağlantısının dışarı atılmasına sebep olur. Bu durumda parafudr yenisi ile değiştirilir.

İşletmedeki bir parafudrun topraklama iletkeni üzerinde bir çalışma yapılacaksa, parafudr deşarjı sırasında bu iletken üzerinde tehlikeli seviyelerde gerilim olabileceği göz önüne alınmalıdır. Bu nedenle böyle bir çalışma için parafudr, iyi bir şekilde topraklanmalı ve çalışma yapılacak topraklama iletkeni parafudrdan sökülmelidir.

• Parafudrların Patlaması

Parafudrların patlama sebepleri değişken direncin değerindeki değişme yalnız gerilime bağlı değildir. Kullanılan malzemenin ısı kat sayısı negatif olduğundan ısındıkça değeri düşer. Bu nedenle büyük boşalma akımlarında aşırıısınma olur bu aşırıısınma patlatır. Sistem topraklamasının 1 (bir) ohm dan büyük olmasısebebiyle boşalma işlemi daha geç zamanda olacağından dolayı patlar. Parafudr terminalleri arasındaki izolasyon seviyesi sistemin izolasyon seviyesinden daha düşük olmalıdır ki aşırı gerilimde boşalma parafudr üzerinden gerçekleşebilsin. Başka bir deyişle elektrik akımı en yakın direnci ve en düşük izolasyonu takip edeceğinden parafudrda bu özellik olmalıdır.

Herhangi bir noktadaki parafudrlar sık sık patlıyorsa parafudr topraklaması ve parafudr seçimi gözden geçirilmelidir.

• ParafudrArızalarını Giderme İşlemi

Arızalı parafudrun değiştirilmesi işlemini sırası ile yapalım:

  • Değiştirilecek parafudrun özellikleri öğrenilip buna göre yeni parafudr alınır.
  • Gerekli malzeme ve takımlar alınır ( topraklama megeri, parafudr kaidesi, parafudr, pense, tornavida, anahtar takımı, kazma, kürek, bel, topraklama levhası, topraklama şeridi, halat, merdiven, kişisel güvenlik malzemeleri).
  • Enerji kesilerek gerekli ikaz levhaları asılır, gerekirse bir kişi besleme yerinde bırakılır.
  • Enerji kontrol edilerek mahalli topraklama yapılır.
  • Direğe veya binaya çıkılır.
  • Eski parafudr sökülür.
  • Yeni Parafudr kaideye monte edilir, şayet tip değişikse parafudr kaidesi yeniye göre ayarlanır.
  • Topraklama direnci ölçülür.
  • İstenilen değer çıkmamışsa levha ilavesi yapılır.
  • İrtibatlar yapılır.
  • Gözle kontrol edilir.
  • Mahalli topraklamalar kaldırılır.
  • Enerji verilir.
  • Parafudr Arızalarını Gidermede Dikkat Edilecek Hususlar
  • İşletmedeki bir parafudrun topraklama iletkeni üzerinde bir çalışma yapılacaksa, parafudr ayrıca iyi bir şekilde topraklanmalı ve çalışma yapılacak topraklama iletkeni parafudrdan sökülmelidir.
  • Parafudr irtibatlarını sökülüp takmaişlemi iyi bilinmelidir.
  • Parafudr montaj ve demontajı iyi bilinmelidir.
  • Parafudrun megerle kontrolü iyi bilinmelidir.
  • Tüm çalışmalar iş güvenliği kurallarına uygun şekilde pratik ve doğru olarak yapılmalıdır.
  • Enerji kesiminde haberleşmeye dikkat edilmelidir.
  • Manevra ve işlem sırasına dikkat edilmelidir.

trafo arızalarının giderilmesi

2.3.3. Sigortaların Arızasını Giderme

Kısa devrelerde ve aşırı yüklerde devreyi açarak hattı, trafo postasını santral veya alıcıları koruyan elemanlara sigorta denir. Alçak gerilimlerde (AG) 100.000 amperi kesebilen sigortalar yapılmıştır. Yüksek gerilimlerde de (YG) 138.000 V ve 400 A sigortalar yapılmıştır. YG sigortaları yapı bakımından iki ana parçadan oluşur. Bunlar sigorta gövdesi ve sigorta buşonudur. Sigorta gövdesi üzerinde kullanma gerilimine uygun özellikte izolatörler bulunur. İzolatörlerin üst kısmında buşon tutucuları bulunur. Buşon sigorta gövdesinin iki yanında bulunan yuvalarına takılır. Buşonun iki ucu iletken olup bu iki uç arasında devrenin aşırı akımla açılmasını sağlayan iletken bulunur.

trafo arızalarının giderilmesi

• Arızaları Tespit Etme Araç ve Gereçleri

Sigorta değiştirme pensi, baret, izole eldiven, izole tabure veya izole halı.

trafo arızalarının giderilmesi

  • Oluşabilecek Arıza Türleri
  • Sigortaların Atması

Sigorta üzerinden ani olarak kısa devre akımı geçmesi, gerilim değerinin ani yükselmesi sigorta içerisindeki teli eritir. Böylelikle sigorta atmış olur. Sigortaların atması durumunda, sigortanın koruduğu devrenin özelliğine göre sigorta atmasına neden olabilecek durumlar kontrol edildikten sonra yenisi ile değiştirilmelidir. Örneğin: Bir hatbaşı ayırıcısındaki sigorta atmışsa mutlaka sigortanın bulunduğu devre üzerinde tel kopması, bağ açılması, sehim bozukluğu, fazlar arası kısa devre, faz -nötr kısa devresi ve direk devrilmesi gibi arızaların olabileceği göz önüne alınmalıdır. Bu durumda sadece sigortanın yenisi ile değiştirilmesi, eldeki sağlam sigortanın boş yere atmasına neden olacaktır.

• Sigortaların Yerinden Gevşemesi veya Kırılması

Herhangi bir dış temastan dolayı sigorta yuvası gevşer. Dış etki devam ederse veya şiddeti büyürse sigorta buşonunun kırılmasına sebep olabilir.

• Sigorta Arızalarını Giderme İşlemi

Ayırıcı sigortalarının değiştirilmesi işleminin yapım sırası aşağıda anlatılmıştır.

  • Projeden ayırıcı tipine ve trafo gücüne göre sigorta tespiti yapılır.
  • Gerekli malzemeler alınarak iş mahalline gidilir.
  • Kesiciden hattın enerjisi kesilir ve kontrol edilir.
  • Hat tüfeği ile enerji kontrolü yapılır.
  • Mahalli topraklama yapılır.
  • Arızalı sigorta çıkarılıp yenisi ile değiştirilir.
  • Alan düzenleyicinin kapağı sigortanın tepesi ile açılır.
  • Sigortanın tabanı dayanıncaya kadar alttaki lale, kontaklara takılır (Şekil 2.7).
  • Sigortanın üst kısmı üstteki kontaklara yerleştirilir ve alan düzenleyicinin uygun şekilde kapandığı kontrol edilir. Sigorta, üzerindeki etiket öne gelecek şekilde çevrilir. Sigortanın, ortasından tutmamaya dikkat edilir (Şekil 2.8).
  • Topraklamalar kaldırılır.
  • Ayırıcı kapatılır.
  • Kontroller yapılır.
  • Hat beslenir.
  • Sigortaların Değiştirilmesinde Dikkat Edilecek Hususlar

trafo arızalarının giderilmesitrafo arızalarının giderilmesitrafo arızalarının giderilmesi

İşletmelerde maddi ve manevi zararlara sebebiyet verilmemesi, bir elektrik devresinin aşırı yüklerle kısa devre akımlarına karşı koruması ve bunları kullananların can güvenliklerinin sağlanması için şu hususlara dikkat edilmelidir:

  • Bağlantı noktalarında, alt ve üst kontaklarda temas direnci minumuma indirilmeli.
  • Sigorta buşonları, iletken ve hatları aşırı yüklenmelerden korumak için uzun tecrübeler ve hesaplar neticesinde tespit edilmiş olan ve tablo da verilen esaslara göre seçilmelidir.
    • Bütün fazlarda;
      1. o Sigortaların doğru yerleştirildiğini kontrol ediniz.
      2. o Alan düzenleyici kapakların uygun şekilde kapalı olduğunu kontrol ediniz.
  • Manevra sırasına dikkat edilmelidir.
  • Sigorta değiştirme metotları bilinmelidir.
  • Hatta enerji kontrolü bilinmelidir.
  • Mahalli topraklama yapmayı bilmelidir.
  • Tüm çalışmaları iş güvenliği kurallarına uygun şekilde pratik ve doğru olarak yapabilmelidir.

2.3.4. Topraklama Sistemi Arızası Giderme

İşletme devresinin bir noktası ile toprak arasında veya bir tesisin akım taşımayan iletken kısımaları ile toprak arasında, iletken bir bağlantı yapılmasına topraklama denir. Amacı ise enerji üretim, iletim ve dağıtım şebekelerinde insan hayatının ve teçhizatın korunmasıdır.

trafo çeşitleri

• Arızaları Tespit Etme Araç ve Gereçleri

Elektrik tesisatında akım taşıyan iletkenlerin kendileri arasında ve kendileri ile toprak arasında olması gereken dirence yalıtkanlık direnci denir. Yalıtkanlık kontrolü ve toprak direncinin ölçülmesi meger adı verilen ölçü aletleri ile yapılır.

Bu ölçü aletleri hem analog hem de dijital olarak üretilmektedir. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte dijital ölçü aletlerinde inanılmaz gelişmeler yaşanmaktadır. Aşağıda bu özelliklere yer verilmiştir.

trafo çeşitleri

Analog megerlerde yaklaşık 1000 volt gerilimi üretebilen bir doğru akım dinamosu mevcuttur. Manyeto kolu sayesinde gerilim üretme işlemi yapılabilmektedir. Resimleri yukarıda verilmiştir.

Günümüzde değişik firmalarca üretilmiş toprak direncini ölçen elektronik dijital ölçü aletleri kullanılmaktadır. Bu cihazların içerisinde yeterince pil bulunmaktadır. Ölçme yapmak için gerekli akım ve gerilim bu pillerden kullanır.

  • Oluşabilecek Arıza Türleri
  • Toprak İletkeninin veya Bağlantısının Kopması

Toprak telinde ve nakildeki lif açılmaları zamanla arıza kaynağına dönüşürler. Tellerdeki lif açılmaları geçici arızalara neden olabileceği gibi tellerin buz yükü, rüzgar yükü gibi ilave ağırlıklarla yüklenmesi halinde kopabilir ve kalıcı arızalara neden olabilir. Bu nedenle toprak telindeki ve nakildeki lif açılmalarına zamanında müdahale edilmeli ve lif yeri onarılmalıdır.

• Toprak Elektrotunun Özelliğini Yitirmesi

Topraklama dirençleri ölçümlerinde; toprak direncinin istenen limitler içinde olmadığı tespit edildiğinde, direnç değerlerinin yüksek olması durumunda ikinci bir topraklama kazığı çakılarak topraklama direnci istenilen limitlere getirilmelidir. Zamanla toprak elektrotu kimyasal olaylarla veya çeşitli nedenlerden dolayıözelliğini yitirebilir.

• Zemin Özelliğini Yitirmesi

Topraklamada zemin özelliği çok önemlidir. Topraklama elektrotunu saplayacağımız zeminin ıslak olması havanın yağışlı veya kış olması zeminin özelliğini değiştiren etkenlerdir. Sonradan toprak neminin değişmesi, toprak kayması (toprak seviyesinin azalması) toprak özelliğinin değişmesi topraklama direncini de değiştirir.

• Topraklama Arızalarını Giderme İşlemi

Toprak arızasını tamirden önce toprak direnci nasıl ölçülür ve nelere dikkat edilmesi gerekir bir görelim.

  • Referans bağlantıları için 2,5 mm² kesitinde NYAF kablo kullanılır. Birinci referans bağlantısı için en az 40 m’ lik, ikinci referans bağlantısı için en az 60 m’ lik kablo kullanılır.
  • Ölçümde kullanılacak olan referans çubukları olarak üretici firmanın cihaz ile birlikte verdiği çubuklar kullanılır.
  • Ölçümü yapılacak topraklayıcı, sonda ve yardımcı topraklayıcılar, mümkün olduğu kadar birbirinden uzak olmak üzere mümkün mertebe bir doğru üzerinde bulunmalıdır.
  • Sondanın ölçme yapılacak topraklayıcıyla arasındaki mesafe 20 m’den az olmamak kaydıyla en büyük topraklayıcı uzunluğunun en az 2,5 katı (ölçme yönüne doğru), yardımcı topraklayıcının mesafesi ise, 40 m’ den az olmamak kaydıyla en az 4 katı olmalıdır.
  • Toprak geçiş direnci ölçüm cihazının diğer ucu ölçümü yapılacak olan topraklayıcıya bağlanarak ölçüm yapılır.
  • Topraklama direnci ölçülecek direkler ve yerleri tespit edilir.
  • Topraklama kontrolü, ölçümü ve arıza giderilmesi için gerekli malzemeye takımlar alınır (meger, bağlantı kabloları, sıkıştırma pensleri, yardımcı topraklama kazıkları, kazma, balyoz, kürek,topraklama şeridi, topraklama kazığı veya levhası,kişisel güvenlik malzemeleri).
  • Yardımcı topraklama kazıkları uygun mesafelere çakılır (Şekil 2.11).
  • Megerin uygun uçlarından çıkan kablolar uygun kazıklara bağlanır,
  • Megerin topraklama ucundan çıkan uç da kontrol edilecek topraklama şeridine bağlanır.
  • Meğer üzerindeki kademe anahtarı normal ölçüm konumuna getirilir.
  • Megerin sıfırlama ayarı yapılır.
  • Meger kolu çevrilerek topraklama direnci ölçülür.
  • İstenilen değerde çıkarsa topraklama geçerlidir.
  • Şayet istenilen değerden büyük çıkarsa, ikinci bir topraklama uygun zemine standart ölçülerde yapılır.
  • Genede istenilen değere ulaşılamamışsa topraklama şeridi uzatılarak uygun zemin bulunur. Buraya topraklama yapılır.

trafo çeşitleritrafo çeşitleri

Meger ile koruma ve işletme topraklamalarının dirençleri ölçüldüğünde, ölçülen değerlerin aşağıdaki değerlere uygun olması gerekir.

  • İşletme topraklaması RB < 2 ohm (2 ohm’dan küçük olmalı)
  • Koruma topraklaması RA (koruma düzeneğine bağlı olarak)
  • Dengelenmişşebekelerde RA < 2 ohm
  • Trafo merkezlerinde, direklerde RA < 4 ohm
  • AG veYG bağlama tesisleri birleştirildiğinde RA <1ohm
  • Parafudur topraklama direnci RA < 5 ohm
  • Topraklama Arızalarını Gidermede Dikkat Edilecek Hususlar
  • Gerekli güvenlik önlemelerinin alınması gereklidir.
  • Topraklamanın nasıl olması gerektiği bilinmelidir.
  • Meger kullanıp ölçme işlemi yapılabilmelidir.
  • Yardımcı ekipmanların uygun yere tesisi bilinmelidir.
  • Tüm çalışmalar iş güvenliği kurallarına uygun şekilde pratik ve doğru olarak yapılabilmelidir.

trafolar

2.4. Trafo ve Koruma Sistemlerini Devreye Alma

  • Çalışma bitiminden sonra çalışma yeri güvenlik tedbirlerini kaldırınız ve kontrol ediniz.
  • Güç trafosu giriş ayırıcısını kapatınız. Ayırıcı kontaklarının kapandığını gözle kontrol ediniz.
  • Güç trafosu bara ayırıcısını kapatınız. Ayırıcı kontaklarının kapandığını gözle kontrol ediniz.
  • Güç trafosu giriş kesicisini kapatınız. Kesici kontaklarının kapandığını neon lamba ile kontrol ediniz.
  • Güç trafosunun enerjilendiğini kontrol ediniz.
  • Güvenlik kartlarını kaldırınız.
YORUMLAR
YORUM YAZIN
İsim (Gerekli)
Eposta (Gerekli)
İnternet Sitesi (Opsiyonel)
Sınava Hazırlık