İLETİŞİM
PLC’de Programlama Mantığı, plc nasıl programlanır, plc Kontrol Programı Türleri, plc'de Program İşleme Mantığı, ders notları, PLC Program Yazılım Dilleri

Plc’de programlama mantığı

2.1. PLC’de Programlama Mantığı ve Kontrol Programı Türleri

2.1.1. PLC’de Program İşleme Mantığı

PLC çalışma (RUN) moduna alındığında ilk önce çıkış hafızası sıfırlanır. Sonra girişlere bağlı bulunan sensör, buton, sınır anahtarı vb. elemanlardan alınan sinyaller okunarak giriş hafızasına kaydedilir ve PLC’nin program hafızasına yüklenen kontrol programı komutları sırası ile işletilir. Giriş değişkenlerine bağlı olarak elde edilen sonuçlar çıkış hafızasına aktarılır. Çıkış hafızasındaki bilgiler PLC çıkışlarına bağlanan iş elemanlarını çalıştıracak şekilde çıkışlara aktarılır ve tekrar girişler okunur. Tüm bu işlemlerin gerçekleşmesi için geçen zamana bir tarama çevrimi adı verilir. PLC’nin enerjisi kesilinceye kadar ya da STOP konumuna alınıncaya kadar tarama çevrimi sürekli olarak tekrar eder. Bir tarama çevriminin süresi PLC çalışma hızına, kullanılan komutların niteliğine ve kontrol programının uzunluğuna göre değişir. Tipik olarak bir tarama çevrimi süresi 3ms ile 10 ms arasındadır. Eğer bu süre çok uzun olursa girişlerde meydana gelen çok kısa süreli sinyal değişiklikleri algılanamayabilir.

plc programlama mantığı

2.1.2. Lineer (Doğrusal) Programlama Mantığı

Doğrusal programlama, bütün komutların aynı program alanına yazıldığı bir programlama biçimidir. Komut yazılış sırasına göre yürütülür ve bir çevrim boyunca bütün komutlar işleme girer. Bu programlama biçiminde program ana program ve alt program biçiminde düzenlenir. Alt programlar ya ana programın program sonu komutundan (END, MEND gibi ) sonra ya da özel bir alana yazılır.

Doğrusal programlamada, bir alt programlamadan başka bir alt programın çağrıldığı yapılar kullanılabilir. Ancak bu programlama kumanda sisteminin tasarımını ve izlenmesini zorlaştırdığı için genellikle tercih edilmezler.

Ana programlamada yazılan komutlar genellikle alt programlarda kullanılabilir. Siemens S7-200 PLC sınıfının programlanması için geliştirilen “STEP 7-Micro/WIN V3.0” yeni versiyon yazılımında alt programlar, bu alt programlar için ayrılmış alanlara yazılmakta ve bu nedenle, daha önceki versiyonlarda kullanılan ana program sonu komutu ( MEND ) ve alt program komutu ( RET ), kesme alt program komutu ( RETI ) kullanılmamaktadır. Yine bu yazılımda S7–200 sınıfı yeni nesil işlemciler ( CPU 221, CPU 222, CPU 224 ve CPU 226 ) için alt program yapısal kullanıma uygun biçimde çalışmasını sağlayacak özellikler artırılmıştır.

2.1.3. Yapısal Programlama Mantığı

Yapısal programlama, büyük ölçekli programların işlevine göre parçalanarak ve aynı işlevi sağlayan işler için yalnız bir program parçasının kullanıldığı bir programlama biçimidir.

Siemens tarafından üretilen S5 sınıfı PLC’leri programlamak için kullanılan STEP 5 ve yeni nesil S7 – 300/400 sınıfı PLC’leri programlamak için STEP 7 yazılımları hem doğrusal hem de yapısal programlamaya uygun dillerdir. Örneğin STEP 5 dili verilen program organizasyon, program ve fonksiyon blokları çeşitli işlevleri sağlayan program parçalarını içerir. Bütün program blokları birer alt program gibi düşünülebilir. Kesme alt programları için de yine tanımlanmış özel organizasyon blokları kullanılır. Sistem programı organizasyon bloklarını işletir. Organizasyon bloğuna yazılan atlama komutları ile bir program çevriminde hangi blokların yürütüleceği belirlenir.

2.2. PLC Program Yazılım Dilleri

2.2.1. Kontak Plan (LADDER Plan)

Ladder plan, röle ve kontaktörlerlerle yapılan klasik kumanda devrelerinin çizimlerine benzeyen grafiksel bir programlama şeklidir. Ladder plan gerçek elektrik devrelerinde olduğu gibi bir enerji kaynağından kontaklar aracılığıyla akan enerjiyi sembolize etmek şeklinde kullanıcıya kolay gelebilecek bir programlama mantığına sahiptir. Ladder programında sol tarafta gösterilen dikey çizgi enerji kaynağını gösterir. Kapalı kontaklar enerji akışına izin verirken açık kontaklar enerji akışına izin vermezler. Ladder plan yöntemi daha çok elektrik eğitimi almış kişiler ve yeni başlayanlar için uygundur. Şekil 2.2’de FBD yöntemiyle yazılmış program örneği görülmektedir.

plc programlama mantığı

2.2.2. Fonkiyon Plan (FBD)

FBD yöntemi, lojik kapıların kullanımına dayanan ve şematik bir gösterim şekli sunan programlama şeklidir. Burada kullanılan lojik semboller kutular şeklinde gösterilir. Sembollerin sol tarafında giriş sinyalleri, sağ tarafında ise çıkış sinyalleri bulunur. Bu yöntem dijital elektronik eğitimi almış kişilerce daha rahat kullanılabilir. Şekil 2.3’te FBD yöntemiyle yazılmış program örneği görülmektedir.

plc programlama mantığı

2.2.3. Deyim Listesi (STL)

STL yönteminde PLC’nin türüne ve markasına göre aynı işlevi gören fakat yazılım şeklinde küçük farklılıklar olan komutlar kullanılır. Bir komut yapılan işlemi belirten Mnemonic ve üzerinde işlem yapılan hafıza alanlarını gösteren operantlardan oluşur. Bu yöntem cihazın, makina koduna en yakın gösterim şekli olduğundan çok geniş programlama imkanları sunar. STL yöntemi bilgisayar teknolojisine yatkın kişilere hitap eder.

STL, FBD ve LADDER yöntemiyle yazılan programlar hatasız yazılmış ve derlenmiş olmak şartıyla birbirinin stillerine dönüştürülebilir. Şekil 2.4’te STL yöntemiyle yazılmış program örneği görülmektedir.

plc programlama mantığı

2.3. PLC Programlama Yazılımının Bilgisayara Kurulması

Kurulacak sistemin PLC programını yazmak için bir PLC programlama editörüne ihtiyaç vardır. Piyasada bulunan her model PLC için kendine özgü programlama yazılımı mevcuttur ve satın alınan cihaz ile birlikte verilmektedir. Bu modül de S7-200 PLC’leri programlamak için kullanılan Step7 -Micro /Win32 V programı kullanılacaktır.

Step7-Micro/Win 32 programının çalışabilmesi için bilgisayarınızın en az aşağıdaki özelliklere sahip olması önerilir.

  • Windows 95 / NT4.0 ve daha üstü sürümlere sahip işletim sistemi
  • 50 MB Hard disk alanı
  • 16 MB Ram

Step7-Micro/Win 32 V3.2 programını bilgisayarınıza kurmak için aşağıdaki adımları uygulamanız gerekmektedir.

  • ADIM 1: Step7 Micro/Win 32 V3.2 kurulum CD’sini CD sürücüsüne yerleştiriniz. Kurulum programı otomatik olarak çalışmaya başlayacak ve Şekil 2.5’te görülen dil seçimi iletişim kutusu ekrana gelecektir. Buradan seçilecek dil programın yüklenmesi sırasında bize rehberlik edecek kurulum dilidir. Türkçe kurulum seçeneği bulunmamaktadır. Açılır liste kutusundan dil seçimi yaptıktan sonra Tamam düğmesine tıklayınız.
  • ADIM 2: Bu adımda Şekil 2.6 görüldüğü gibi Step7 Micro/Win 32 kurulum sihirbazı otomatik olarak yüklenecektir.
  • ADIM 3: Bu adımda Next düğmesine tıklayarak kuruluma devam etmeniz gerekmektedir.
  • ADIM 4: Şekil 2.8’de görülen bu adımda lisans anlaşmanızın bulunup bulunmadığı sorgulanmaktadır. Eğer lisanslı bir program kullanıyorsanız Yes düğmesine tıklayarak kuruluma devam edebilirsiniz. Kullandığınız kurulum CD’si lisanssız ise programı kurmanız durumunda cezai sorumluluğu kabul etmiş olursunuz.
  • ADIM 5: Şekil 2.9’da görülen iletişim kutusunda User Name isimli metin kutusuna bir kullanıcı adı ve Company Name isimli metin kutusuna ise Firma / Şirket ya da okul adı yazıldıktan sonra Next düğmesi aktif hâle gelir. Next düğmesine tıklayarak diğer aşamaya geçebilirsiniz.
  • ADIM 6: Bu adımda Step7 Micro/Win 32 programının kurulacağı dizinin seçimi yapılmalıdır. Şekil 2.10’da görülen iletişim kutusunun Destination Folder bölümünde Programın, Program Files klasörü içine açılcak Siemens isimli alt klasör içine kurulacağı varsayılmaktadır. İsterseniz önerilen dizini kabul edebilir ya da Browse düğmesine tıklayarak kendinizin belirleyeceği bir klasör seçtikten sonra Next düğmesine tıklamanız gerekmektedir.
  • ADIM 7: Bu adımda diller seçilerek programı çalıştıracak dosyalar için alt yapı oluşturulur. Birden fazla dil seçersek program kurulduktan sonra programda kullanılan dili Options iletişim kutusundan dilediğimiz zaman değiştirebiliriz. Böylece kurduğumuz program farklı dilleri bilen kişilerce de kullanılabilir. Program tarafından desteklenen tüm dilleri yüklemek için Şekil 2.11’de görülen iletişim kutusundaki All Languages seçeneğini seçtikten sonra Next düğmesine tıklayınız.

plc programlama mantığı plc programlama mantığı

plc programlama tekniği plc programlama tekniği

16 17

plc programlama tekniği plc programlama tekniği plc programlama tekniği

Eğer sadece sizin tercih edeceğiniz dillerde programı yüklemek istiyorsanız. Select Languages seçeneğini seçip Next düğmesine tıklamanız gerekmektedir. Bu durumda Şekil 2.12’deki iletişim kutusu ekrana gelecektir. Buradan istenilen dillerin önündeki onay kutularını işaretleyerek dil seçimi yaptıktan sonra Next düğmesine tıklayınız.

plc programlama tekniği

  • ADIM 8: Bu adımda programın ve bileşenlerinin kurulması işlemi otomatik olarak yapılır. Yükleme oranı %100 olduğunda kurulum tamamlanır ve bir sonraki adıma geçilir.
  • ADIM 9: Bu adımda Şekil 2.14’te görülen iletişim kutusundan PLC ile bilgisayar arasında haberleşmeyi sağlayacak heberleşme devre elemanlarının seçimi yapılır. Temel uygulamalar için PC / PPI CABLE (bir noktadan diğer noktaya haberleşme kablosu) elemanının seçilmesi yeterli olacaktır. Sadece bu elemanı seçmek için üzerine fare sol tuşu ile tıkladıktan sonra Ok düğmesine tıklayınız.

18

plc programlama tekniği plc programlama tekniği

Eğer diğer haberleşme devre elemanlarını da yüklemek istiyorsak Select… düğmesine tıklayarak Şekil 2.15’te görülen iletişim kutusunun ekrana gelmesi sağlanır.

plc programlama tekniği

• ADIM 10: Buraya kadar olan adımların uygulanmasıyla programın bilgisayara yüklenmesi işlemi tamamlanmıştır. Son olarak bilgisayarınızın kapatılak yeniden başlatılması gerekmektedir. Bu adımda Şekil 2.16’daki iletişim kutusundan “Bilgisayarımı yeniden başlatmak istiyorum” ya da daha sonra başlatma seçeneklerinden birini seçerek Finish düğmesine tıklayınız.

plc programlama tekniği

2.4. Program Menüleri ve Açıklanması

PLC programlama yazılımının menülerinde bulunan seçenekler hakkında bilgi sahibi olunması progracıya kolaylık sağlayacaktır. Step7-Micro/Win 32 V3.2 programında “File”, “Edit”, “View”, “PLC”, “Debug”, ”Tools”, “Windows” ve “Help” menüleri bulunmaktadır.

Bu menülerde kullanıcının sıklıkla başvurduğu seçenekler programın araç çubuklarına kısayol ikonu olarak yerleştirilmiştir.

2.4.1. Araç Çubukları

  • Standart Araç Çubuğu: Şekilde görülen standart araç çubuğunda genel olarak menülerde sıklıkla başvurulan seçenekler için oluşturulmuş kısayol ikonları bulunur.
  • Common Araç Çubuğu: Şekilde görülen Common araç çubuğunda Edit ve View menülerinde sıklıkla başvurulan seçenekler için oluşturulmuş kısayol ikonları bulunur.
  • Debug Araç Çubuğu: Şekilde görülen Debug araç çubuğunda PLC ve Debug menülerinde sıklıkla başvurulan seçenekler için oluşturulmuş kısayol ikonları bulunur.
  • Instruction Araç Çubuğu: Bu araç çubuğunda Ladder ve FBD programlama editörlerinde çalışırken komutları temsil eden sembollere kolay ulaşım için gerekli kısayol ikonları bulunur

plc programlama tekniği plc programlama tekniği plc programlama tekniği plc programlama tekniği

2.4.2. File (Dosya) Menüsü

File menüsü üzerine tıklandığında Şekil 2.21’de görülen File menüsü seçenekleri ekrana gelir.

  • New: PLC cihazını programlayacak yazılımı yapmak için yeni bir sayfa açar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Open: Daha önce hazırlanmış olan ve bilgisayara kaydedilmiş program dosyalarını açar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Close: PLC’ye yüklenmek için hazırlanan aktif program penceresinin kapatılmasını sağlar. Bu seçenek tıklandığında, programda yapılan değişikler kaydedilmemiş ise “Kaydedilsin mi?” sorgusu ekrana gelir.
  • Save: PLC’nin programlanması için hazırlanmış uygulamanın bir dosya halinde bilgisayarakaydedilmesini sağlar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Save As: PLC’nin programlanması için hazırlanmış uygulamada yapılan değişikliklerin farklı isimde dosyalara kaydedilmesini sağlar.
  • Import: Eğer PLC için hazırlanmış olan uygulama bilgisayara ASCII yazı karakteri kullanılarak kaydedilmiş ise dosyasının yüklenebilmesi için bu seçenek kullanılır. ASCII yazı karakteri kullanılarak kaydedilmiş program dosyası Open seçeneği kullanılarak açılamaz.
  • Export: PLC’nin programlanması için hazırlanmış yazılımın bilgisayara kaydedilmesi sırasında ASCII yazı karakteri kullanılarak belirtilen dosya içerisine yazılmasını sağlar. Bu şekilde kaydedilen dosyalar Import seçeneği ile açılabilir.
  • Upload: PLC proram hafızasına yüklenmiş olan yazılımı program editörüne çekmek için kullanılır. Eğer yazılım PLC hafızasına yüklenirken şifre verilmiş ise Upload seçeneğine tıklandığında şifre sorgulaması yapılacaktır. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Download: Hazırlanmış olan programın PLC program hafızasına yüklenmesini sağlar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Page Setup: Hazırlanan uygulamanın yazıcıdan alınması sırasında kullanılacak kağıt ölçülerinin girilmesini sağlar.
  • Print Preview: Ön izleme olarak adlandırılır ve yazıcıya gönderilecek sayfaların incelenmeini sağlar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Print: Hazırlanan programın yazıcıdan yazdırılmasını sağlar. Yazıcıya gönderilecek programın ekranda açık olması zorunludur. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Exit: Programın kapatılarak windows ortamına dönülmesini sağlar. Eğer programın son hali kaydedilmemişse bu seçeneğe tıklandığında “Değişiklikler kaydedilsin mi?” sorgu iletişim kutusu ekrana gelecektir.

plc program yazılımı

22

2.4.3. Edit Menüsü

Edit menüsü üzerine tıklandığında Şekil 2.22’de görülen Edit menüsü seçenekleri ekrana gelir.

  • Undo: Programın yazımı sırasında hata yapılan durumlarda bir önceki adım veya adımlara geri dönüş için kullanılır. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Cut: Network içerisinde bulunan seçili bir komutun veya seçilmiş bir networkün tamamının silinerek başka bir alana taşınmak üzere panoya alınmasını sağlar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Copy: Network içerisinde bulunan seçili bir komutun veya seçilmiş bir netwokün tamamının bir alana kopyalanmak üzere panoya alınmasını sağlar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Paste: Cut ya da copy seçeneği ile panoya aktarılan bir komut ya da networkün istenilen alana yerleştirilmesini sağlar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Select All: Program networklerinin tamamının seçilmesini sağlar.
  • Insert: PLC programı hazırlanırken unutulan bir komut veya network için gerekli boş alanı oluşturmak için kullanılır. Satır (Row), sütun (Column) veya paralel kol (Vertical) oluşturarak yeni komutlar yazabilme ile Kesme programı (Interrupt) ve Alt program (Subroutine) sayfası açma imkanı sağlar.
  • Delete: Seçilen bir satır, sütun, network, Interrupt veya Subroutine sayfasının silinmesini sağlar.
  • Find: Hazırlanan programda herhangi bir giriş, çıkış veya dahili hafıza adresi ile kelime işlemci adreslerin programın hangi networklerinde kullanıldığının bulunmasını sağlar.
  • Replace: Hatalı yazılmış bit adreslerinin veya kelime işlemci adreslerin isimlerinin tümden değiştirilmesine imkan sağlar.
  • Go To: Girilen bir adresin, kullanıldığı tüm program networklerindeki satırlarına giderek adreslerin doğruluğunu test etme imkanı sağlar.

plc program yazılımı plc program yazılımı

24

2.4.4. View Menüsü

View menüsü üzerine tıklandığında Şekil 2.24’te görülen View menüsü seçenekleri ekrana gelir.

  • STL: PLC cihazını programlamak için hazırlanacak uygulamada, programlama mantığı olarak STL yöntemi kullanılmak isteniyorsa bu mantığı destekleyen STL program editörü penceresinin açılmasını sağlar.
  • Ladder: PLC cihazını programlamak için hazırlanacak uygulamada, programlama mantığı olarak Ladder Plan yöntemi kullanılmak isteniyorsa bu mantığı destekleyen Ladder Plan program editörü penceresinin açılmasını sağlar.
  • FBD: PLC cihazını programlamak için hazırlanacak uygulamada, programlama mantığı olarak FBD yöntemi kullanılmak isteniyorsa bu mantığı destekleyen FBD program editör penceresinin açılmasını sağlar.
  • Component: Fare ile bu seçenek işaret edildiğinde Şekil 2.25’te görülen ek menü açılır. Bu ek menüde Bir PLC programının hazırlanmasında kullanılan pencerelerin isimleri bulunur. Bu bileşenlerin üzerine tıklayarak tasarım alanında görüntülenmesini sağlayabiliriz. Bu pencereler hakkında daha ayrıntılı bilgiyi bir sonraki bölümde bulabilirsiniz.
    • Program Editör: Program editör penceresinin ekranda görüntülenmesini
    • sağlar. Wiew araştırma çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır. 25
  • Symbol Table: Symbol tablosu penceresinin ekranda görüntülenmesini sağlar. Wiew araştırma çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Status Chart: Durum tablosu penceresinin ekranda görüntülenmesini sağlar. Wiew araştırma çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Data Block: Data blok penceresinin ekranda görüntülenmesini sağlar. Wiew araştırma çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • System Block: Sistem blok penceresinin ekranda görüntülenmesini sağlar. Wiew araştırma çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Cross Reference: Çapraz referans tablosu penceresinin ekranda görüntülenmesini sağlar. Wiew araştırma çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Communication: PLC ile bilgisayar arasındaki iletişim ayarlanın yapılmasını sağlayan iletişim penceresinin ekranda görüntülenmesini sağlar. Wiew araştırma çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Set PG / PC Interface: PLC ile bilgisayar arasındaki iletişimi sağlayacak haberleşme elemanlarının yüklenmesi ve ayarlarının yapılmasını sağlayan iletişim penceresinin ekranda görüntülenmesini sağlar. Wiew araştırma çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Symbolic Adressing: Programın yazılması sırasında kolaylık sağlaması ve projenin daha anlaşılır olması amacıyla kullanılan ve sembol tablosunda gösterilen sembolik adres isimlerinin programlama penceresinde görüntülenmesini ya da görünmemesini sağlar. Bu seçenek onaylı ise programlama alanında sembolik adres isimleri görünür. Eğer onaylı değilse mutlak adresler görülür.
  • Symbol Information table: Sembol tablosu hazırlanmış programlarda, programda kullanılan her networkün sonunda o network içinde kullanılan sembolik adreslerin bir sembol tablosu içinde görüntülenmesini sağlar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
    • POU Comment: Program editörünün en başında bulunan ve programcı tarafından, hazırlanan programın kullanım amacı ile ilgili açıklayıcı bilgilerin yazılabildiği alanın görüntülenmesi ya da gizlenmesi için kullanılır. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
    • 26
    • Network Comments: Her netwokün başında bulunan ve programcı tarafından,
    • o netwokte program tarafından yapılan işlerle ilgili açıklayıcı bilgilerin yazılabildiği alanların görüntülenmesi ya da gizlenmesi için kullanılır. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Sort: Bu şeçenek wiew menüsünde, Sembol tablosu (Symbol table)ya da Durum tablosu ( Status chart ) penceresi aktifken görülür. Kullanım amacı ise belirtilen tablolardaki sembolik adres isimleri alfabetik olarak sıralamaktır.
  • Sort Ascending: Tablolardaki sembolik adres isimlerini A – Z ye sıralar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Sort Descending: Tablolardaki sembolik adres isimlerini Z – A ya sıralar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Toolbar: Menülerin hemen altında yer alan araç çubuklarının görüntülenmesini ya da gizlenmesini sağlamak için seçeneklerin bulunduğu alt menüdür. Toolbar alt menüsünün önünde onay işareti olan araç çubukları ekranda görüntülenir. Reset All şeçeneğine tıklanırsa bütün araç çubukları ekranda görüntülenir.
  • Frame: Program ekranının solunda bulunan araştırma çubuğunun (Nevigation Bar) ortasında bulunan Komut listesi ağacının (Insruction tree) ve alt bölümünde bulunan durum penceresinin görüntülenmesi ya da gizlenmesi sağlayan seçeneklerin bulunduğu alt menüdür.
  • Bookmarks: Çok uzun programlarda program satırları arasında kolayca gezinmek için program alanına Şekil 2.29’da görüldüğü gibi bookmark adı verilen işaretler yerleştirilebilir. Bookmarklar üzerinde bulunulan network isminin yanına yerleştirilir. Bookmarklar arasında geçiş yapmak için bookmark alt menüsündeki seçenekler kullanılır.
  • Tooggle Bookmark: Üzerinde bulunulan networkün bulunduğu noktaya bir bookmark işareti konulmasını sağlar. Common araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Previous Bookmark: Bulunulan noktadan bir önceki bookmarkın bulunduğu networke gitmek için kullanılır. Common araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Next Bookmark: Bulunulan noktadan bir sonraki bookmark’ın bulunduğu network’e gitmek için kullanılır. Common araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Remove All Bookmarks: Program alanına yerleştilen tüm bookmarkları kaldırmak için kullanılır. Common araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Properties: Üzerinde çalışılan projenin başkaları tarafından kullanılmasını engellemek için parola verilerek gizlenmesini sağlar.

plc program yazılımı plc program yazılımı plc program yazılımı plc program yazılımı plc program yazılımı

27

plc program yazılımı plc program yazılımı

2.4.5. PLC Menüsü

PLC menüsü üzerine tıklandığında Şekil 2.31’de görülen PLC menüsü seçenekleri ekrana gelir. 28

  • RUN: PLC üzerinde bulunan manuel çalışma anahtarı kullanılmadan programdan direkt olarak cihazın çalıştırılması sağlanır. Debug araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • STOP: Çalışmakta olan PLC ‘nin üzerindeki anahtarı kullanmadan durdurulmasını sağlar. Debug araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.
  • Compile: Ana programda (main), alt programlarda (Subroutine) ve kesme alt programlarında kullanılan komut ve adres isimlerinin doğru karakterlerle ve eksiksiz olarak yazılıp yazılmadığını test eder.
  • Compile All: Ana programda (main), alt programlarda (Subroutine) ve kesme alt programlarında kullanılan komut ve adres isimlerinin doğru karakterlerle ve eksiksiz olarak yazılıp yazılmadığını test eder. Compile seçeneği ile yapılan test taramasından farklı olarak Sistem ve Data Blok adreslerinin içerisindeki bilgiler de hatalara karşıtaranır.
  • Clear: PLC program hafızasına yüklenmiş olan en son uygulama programının, PLC’nin program hafızasından silinmesini sağlar. Clear komutundan sonra PLC hafızasında hiçbir bilgi kalmaz.
  • Power Up Reset: Çalışma sırasında PLC hata uyarısı verirse uyarı lambası yanar ve programın çalışması durdurulur. Bu seçeneğe tıklandığında PLC’nin çalışma durum bilgisi resetlenerek STOP modundan tekrar RUN moduna alınacak ve hata sıfırlanacaktır.
  • İnformation: Bu seçenek, PLC ve ek olarak bağlanmış modüllere ait bilgileri ekrana getirir. Hata denetimi yaparak da kullanılan modülün sağlam olup

plc menüsü

29 olmadığı test edilir. Ayrıca ek modül adreslerini ekrana getirerek yanlış adresleme yapılması önlenmiş olur.

  • Program Memory Cartridge: Bilgisayardan PLC’ye yüklenen program PLC’nin EEPROM belleğine kaydedilir. Ayrıca RAM alanında da yedekleme kayıt yeri bulunmaktadır. Eğer bu yedekleme alanında program saklanmak istenir ise Bu seçeneği kullanarak PLC enerji altında olmak şartıyla bu işlem gerçekleştirilebilir. Ayrıca PLC stop modunda iken PLC nin hafızasıdaki programı hafıza kartına yüklemek için bu seçenek kullanılabilir.
  • Create Data Block from RAM: PLC’nin RAM hafızasının EEPROM hafızaya ve oradan da Data Blok’a kaydedilmesini sağlar.
  • Time Of Day Clock: PLC’nin gerçek zaman saati değerinin okunmasını sağlar. Program ile gün içerisinde farklı saatlerde değişik işlemler yaptırılmak isteniyor ise gerçek zaman saati uygulaması kullanılır.
  • Compare: PLC hafızasına yüklenen program ile bilgisayar ekranındaki program arasında fark olup olmadığını test etmek için kullanılır.
  • Type: Bilgisayar ile haberleşecek olan (kullanılan) PLC’nin tipini belirlemek ve adreslerini ayarlamak için kullanılır.

2.4.6. Debug Menüsü

Debug menüsü üzerine tıklandığında Şekil 2.32’de görülen debug menüsü seçenekleri ekrana gelir.

  • Firs Scan: Programın çalışması sırasında bir tarama işlemi yaptırılarak hataların denetimi sağlanır. Bu işlem gerçekleştirilirken PLC stop modunda olmalıdır.
  • Multiple Scans: Programın çalışması sırasında istenilen tarama sayısı kadar program çalıştırır ve hata denetimi sağlanır. Bu işlem gerçekleştirilirken PLC stop modunda olmalıdır.
  • Program Status: PLC’nin çalışması sırasında meydana gelen değişiklikleri program penceresinde izlemek için kullanılır. Bu modda PLC çalışırken, PLC programının simülasyonu yapılır.
  • Chart Status: PLC’nin çalışması sırasında adreslerde meydana gelen çalışma durum bilgisini tabloya sıralar. Kullanılan adreslerin “1” veya “0” konumunda olduğunu ekranda gösterir. Bu işlem dahili kontakların konumlarının belirlenmesinde fayda sağlamaktadır.
  • Single Read: Programda, kullanılmış herhangi bir adresin çalışma durum bilgisi yenilenmiş ise durum tablosunda değişikliği ekrana getirmek amacıyla tek adres için kullanılır. PLC üzerindeki adresin durum bilgisi değişmiş ise yeniden okunması gerekir.
  • Write All: Durum tablosundan, PLC üzerinde istenilen adreslerin çalışma durum bilgileri değiştirilmek istenirse yazılan yeni değerlere göre çalışmanın yönlendirilmesini sağlar.
  • Force: PLC’ye yüklenen programda çalışması gereken herhangi bir adresin zorlanarak durdurulmasını veya tersi işlem yapılmasını sağlar. Zorlanmış konumda kilitli kalır.
  • Unforce: PLC üzerinde çalışma durum bilgisi kilitlenmiş herhangi bir adresin kilidinin açılarak normal çalışmaya dönmesini sağlar.
  • Unforce All: Kilitlenmiş tüm adreslerin hepsinin tekrar normal çalışmaya dönebilmelerini sağlar.
  • Read All Forced: Daha önceden zorlanarak kilitlenmiş adreslerin o anki durum bilgilerinin okunmasını sağlar.
    • Program Edit in RUN: PLC RUN konumunda iken projede değişiklik yapılması için kullanılır. Proje üzerinde yapılan değişiklikler RUN konumunda iken PLC’ye yüklenebilir. Program çalışırken yapılan değişiklikler tehlike yaratabilecekse gerekli önlemler alınmalıdır. Bu özellikler CPU 224 sürüm
    • 1.1.0 daha yüksek model PLC’lerde uygulanabilir.
  • Write–Force Outputs in STOP: PLC Stop modunda iken hem analog hem de dijital adreslere değer yazma veya değiştirme imkanı sağlar.

plc menüsü

31

2.4.7. Tools Menüsü

Tools menüsü üzerine tıklandığında Şekil 2.33’te görülen Tools menüsü seçenekleri ekrana gelir.

  • Instruction Wizard: PLC için program hazırlanırken bazı uygulamalar karmaşık ve özel adresler kullanmayı gerektirir. Bu seçenek PID, NETR/NETW ve HSC ‘lerin uygulama için gerekli adreslemelerinin kolay yapılmasını sağlayan sihirbazdır.
  • TD 200 Wizard: TD 200 opertör paneli için gerekli mesajların hazırlanmasına yardımcı olan sihirbazdır.
  • Position Control Wizard: PLC’ye bağlanarak kullanılabilen pozisyonlama modülünü ayarlamak ve programlamak için kullanılan sihirbazdır.
  • EM 253 Control Panel: Pozisyonlama modülünün işleyişini test etmek amacıyla kullanılan ve program tarafından sunulan kontrol panelidir.
  • Modem Expansion Wizard: PLC cihazının analog telefon hattına bağlanmasını sağlayan EM 241 modem modülünün ayarlarının kolayca yapılmasını sağlayan sihirbazdır.
  • AS-i Wizard: PLC’ye bağlanarak analog ve dijital giriş çıkış sayısının ciddi oranda arttırılmasını sağlayan AS-i (CP 243 – 2) genişleme modülünün ayarlarının kolayca yapılmasını sağlayan sihirbazdır.
  • Customize: Program kısayol çubuklarının özelleştirilmesini sağlar.
  • Options: Program ekranındaki yazılım dili ve sembollerin standartlarının (yazı tipi, yazı rengi, sembol boyutları vb.) değiştirilmesini sağlar. Standart araç çubuğunda kısayol ikonu bulunmaktadır.

plc menüsü

32

2.4.8. Windows Menüsü

Windows menüsü üzerine tıklandığında Şekil 2.34’te görülen Windows menüsü seçenekleri ekrana gelir.

  • Cascade: Programda açık durumdaki uygulama pencerelerinin arka arkaya sıralanarak görüntülenmesini sağlar.
  • Horizontal: Programda açık durumdaki uygulama pencerelerinin yatay olarak sıralanarak görüntülenmesini sağlar.
  • Vertical: Programda açık durumdaki uygulama pencerelerinin dikey olarak sıralanarak görüntülenmesini sağlar.

plc menüsü

2.4.9. Help Menüsü

  • Contents and index: Program ile ilgili yardım konularına kolayca ulaşmak için kullanılır. Bu kısımdan program ile ilgili her türlü bilgiye ulaşabilirsiniz.
  • What is this: Bu seçeneğe tıklandığında fare işaretçisi ile birlikte bir soru işareti sembolü görülür. Soru işaretini program alanında hakkında bilgi almak istediğimiz nesnenin üzerine götürüp tıklayarak yardım alabilirsiniz.
  • About: Kullanılan Microwin yazılımı hakkında bize bilgi verir.

plc menüsü

33

2.4.10. Kısayol Menüsü

Şekil 2.36’da görülen kısayol menüsü, programlama editöründe çalışırken fare sağ tuşuna tıklandığında ekrana gelir. Bu menüye program yazımı sırasında sıkça başvurduğumuz Edit menüsü seçenekleri yerleştirilmiştir. Ayrıca kısayol menüsünden Options iletişim kutusuna erişebilirsiniz.

plc menüsü

2.5. Program Pencereleri ve Genel Kullanımı

2.5.1. Programlama Editörü Penceresi

PLC programının yazılımı bu editörle gerçekleşir. Şekil 2.37’de görüldüğü gibi editör Network (devre) adı verilen bölümlere ayrılmıştır. Her network kontrol probleminin çözümünde bir adımı temsil eder. Böylece kontrol probleminin geliştirilmesi ve hataların tespiti daha kolay yapılabilir.

Step7 Micro/Win 32 V3.2 programlama editörü ile Ladder Plan, STL ve FBD yöntemlerinin herhangi biriyle program yazımı gerçekleştirilebilir. Hangi yöntemle yazmak istiyorsak View menüsünden seçmemiz gerekir. Seçilen yönteme bağlı olarak program editörünün görünümünde bir değişiklik olmaz. Ancak hangi yöntemi seçersek sadece o yönteme ait komut ya da sembolleri kullanabiliriz.

Programlama editörü yapısal programlamayı kolaylaştıracak şekilde düzenlenmiştir. Ana program, alt programlar ve kesme alt programları ayrı ayrı sayfalara yazılır. MAIN ana programın yazıldığı sayfadır. Bir kontrol programında sadece bir main sayfası olabilir. SBR_0, SBR_1, SBR_2… şeklinde isimlendirilen sayfalara Subroutine alt programları yazılır. INT_0, INT_1, INT_2… şeklinde isimlendirilen sayfalara Intterrupt (kesme) alt programları yazılır. Böylece ayrı ayrı sayfalarda bulunan ana program ve alt programların denetimi kolayca yapılabilir. Alt programlar daima ana programdan çağrılarak işletilir. Kesme alt programları ise ana programdan yetkilendirilerek bir dış birim tarafından çalıştırılır.

Editörün üst kısmında bulunan tablo alt programlara parametre göndermek için kullanılır.

plc menüsü

2.5.2. Symbol Table ( Sembol tablosu) Penceresi

PLC ‘de girişler, çıkışlar ve dahili elemanların birer adresleri vardır. Bu adreslerin ifade edilişşekli PLC markalarına göre değişiklik gösteririr. PLC üreticileri tarafından belirlenen bu adresler mutlak adreslerdir. Örneğin S7 -200 PLC’lerde girişler I0.0, I0.1,I0.2 .. ve çıkışlar Q0.0,Q0.1,Q0.2… şeklinde adreslenir.

Büyük çaplı programlarda mutlak adreslerin kullanılması durumunda, programın yazımı, takibi ve hataların bulunması zorlaşır. Bu nedenle mutlak adreslere üstlendikleri görevi ifade edecek şekilde sembolik isimler verilebilir. Böylece program yazımı sırasında mutlak adresler yerine sembolik adresleri kullanarak programımızın anlaşılırlığını arttırmış oluruz.

Mutlak adreslere sembolik isimler atamak için Şekil 2.38’de görülen sembol tablosu penceresi kullanılır. Tablonun Symbol sütununa bizim tarafımızdan belirlenen sembolik isimler yazılır. Birden fazla adrese aynı isim verilemez. Address sütununa ise temsil ettikleri mutlak adresler yazılır. Comment isimli sütun açıklama sütunudur. Bu alana kullanılan adresin kullanım amacı ile ilgili açıklayıcı bilgi yazılabilir. Bu alan program tarafından dikkate alınmaz. Bu yüzden bu alanı doldurmak şart değildir.

plc menüsü

2.5.3. Data Block ( Data bloğu) Penceresi

Şekil 2.39’da görülen Data blok editörü, PLC’nin sadece V hafıza alanlarına değişik uygulamalar için gerekli verileri yüklemek için kullanılır. Örneğin PLC’ye TD 200 operatör paneli bağlanacaksa, LCD ekranda görünmesi gereken mesajları Data block editörünü kullanarak PLC nin istenilen V hafıza adreslerine yükleyebiliriz.

Data block editörü ile V hafıza alanlarına binary, desimal, heksadesimal ve ASCII karakter formatında veri girişi yapılabilir.

plc menüsü

2.5.4. Status Chart (Durum Tablosu) Penceresi

Şekil 2.40 da görülen Durum tablosu, PLC hazırlanan programı işletirken program değişkenlerinin (adreslerinin) almış olduğu değerlerin izlenebilmesini ve değiştirilmesini sağlar. Böylece herhangi bir anda izlemek istediğiniz adreslerin almış oldukları değerleri görerek projenin test çalışmalarını kolaylıkla yapabilirsiniz, ayrıca adreslere sizin belirlediğiniz değerleri girerek program performansına etkisini gözleyebilirsiniz. Programınızın değişik kısımlarındaki değişik adresleri izlemek amacıyla birden çok durum tablosu oluşturabilirsiniz.

Şekilde görülen durum tablosunun Address sütununa izlemek istediğiniz adresleri, Format sütununa izlenmek istenen adresin kullandığı veri tipini girmeniz gerekir. PLC ‘yi RUN moduna aldıktan sonra Current Value sütunundan adreslerin değerlerini izleyebilirsiniz. New Value sütundan ise seçtiğiniz bir adresin sizin istediğiniz değeri almasını sağlayabilirsiniz.

Programda kullan sabit değerlerin, akümülatör alanlarının ve Lokal hafıza alanlarının durumları bu pencereden izlenemez.

plc yi programlama

2.5.5. Cross Reference (Çapraz Referans) Penceresi

Çapraz referans tablosu programda kullandığınız mutlak ya da sembolik adreslerin

plc yi programlama

2.5.6. System Block (Sistem bloğu) Penceresi

Şekil 2.42’de görülen Sistem bloğu penceresi PLC’nin çalışma şeklini etkileyecek değişik donanım seçeneklerinin ayarlanmasını sağlar. Yeterince bilgi ve tecrübe sahibi olmadan buradaki ayarlar rastgele değiştirilmemelidir.

plc yi programlama

2.6. PLC Tipinin Seçilmesi

Proje hazırlarken programda kullandığımız adreslerin, seçtiğimiz PLC ‘nin CPU tipi ile uyum içinde olması gerekir. Aksi takdirde hazırladığımız programı PLC hafızasına gönderirken sorunla karşılaşabiliriz.

PLC tipinin seçilmesi için PLC menüsünden Type… seçeneğine tıklanarak şekil 2.43’te görülen iletişim kutusunun ekrana gelmesi sağlanır. Buradaki açılır liste kutularından projede kullanacağımız PLC tipini ve CPU versiyonunu seçtikten sonra Read PLC butonuna tıklamamız gerekir.

Communications … düğmesini tıklayarak iletişim ayalarını kontrol edebilirsiniz. İletişim ayarları ile ilgili bilgiler için Öğrenme Faaliyeti 2 ‘ye bakınız.

plc yi programlama

2.7. Hafıza Alanları ve Adreslenmeleri

PLC’lerde veriler değişik kullanım amaçları için ayrılmış hafıza alanlarında bulunur. Herhangi bir hafıza alanındaki veriye erişmek için adresinin kullanılması gerekir. Adresler Bit, Bayt, Word ve Double Word olarak ifade edilebilir.

2.7.1. Bit, Bayt ve Word kavramları

• BİT: Dijital sistemlerde kullanılan en küçük hafıza birimidir. Şekil 2.44 ile temsil edilen bir bitlik alan içerisinde 0 ya da 1 verisi depolanabilir. Bitsel işlem yapan komutlar bit adreslerini kullanırlar.

plc yi programlama

Şekil 2.44: Bir bitlik hafıza alanı

• BYTE: 8 bitlik bir hafıza alanı bir bayt ile ifade edilir. En anlamlı veri ( sayı, harf vb.) bir baytlık alanda saklanır. Şekil 2.45 ile temsil edilen bir baytlık hafıza alanında desimal olarak 0..255 arasındaki işaretsiz sayılar, -128 …+127 arasındaki işaretli sayılar ( tam sayılar ) ikilik sisteme çevrilerek depolanabilir. LSB en düşük değerlikli bit, MSB en yüksek değerlikli bittir. İşaretli sayıların depolanmasında MSB biti işaret biti olarak kullanılır. Bu bir 1 ise sayı pozitif, 0 ise sayı negatiftir.

plc yi programlama

39

Tablo 2.1’de bir baytlık alanda bulunabilecek sayı türleri ve değer aralıkları görülmektedir. S7 – 200 PLC lerde işaretli tam sayılar bir bayt alanından daha uzun hafıza alanlarında bulunurlar.

 

Tablo 2.1: Bir bayt alanında bulunabilecek sayı türleri
SAYI TÜRÜ DEĞER ARALIĞI
BİNARY 00000000 …11111111
İŞARETSİZ DESİMAL 0 …255
HEKSADESİMAL 00 … FF

• WORD: 2 bytelık bir alan bir word ile ifade edilir. Diğer bir ifade ile bir word 16 bitlik bir hafıza alanını temsil eder. Bir wordlük veri alanını oluşturan baytlardan byte numarası küçük olan yüksek değerli, bayt numarası büyük olan ise düşük değerlidir.

plc yi programlama

Tablo 2.2’de bir wordluk alanda saklanabilecek sayı türleri ve değer aralıkları görülmektedir. Tablonun çuk uzun olmasına neden olacağından Binary sayı aralıkları gösterilmemiştir.

 

Tablo 2.2: Bir Word alanında bulunabilecek sayı türleri
SAYI TÜRÜ DEĞER ARALIĞI
İŞARETSİZ DESİMAL 0 …65536
İŞARETLİ DESİMAL (TAMSAYI) -32768…+32767
HEKSADESİMAL 0000 … FFFF

• DOUBLE WORD: 2 wordlük bir hafıza alanı bir double word ile ifade edilir. Diğer bir ifade ile bir double word 4 byte ya da 32 bitlik bir hafıza alanınıtemsil eder. Bir double wordlük veri alanını oluşturan wordlerden word numarası küçük olan yüksek değerli, word numarası büyük olan ise düşük değerlidir.

40

plc yi programlama

Aşağıdaki tabloda bir double word’luk alanda saklanabilecek sayı türleri ve değer aralıkları görülmektedir. Tablonun çuk uzun olmasına neden olacağından Binary sayı aralıkları gösterilmemiştir.

 

Tablo 2.3: Bir Word alanında bulunabilecek sayı türleri
SAYI TÜRÜ DEĞER ARALIĞI
İŞARETSİZ DESİMAL 0 …4294967295
İŞARETLİ DESİMAL (TAMSAYI) -2147483648…+2147483648
HEKSADESİMAL 00000000 … FFFFFFFF
REEL SAYILAR +1.175495E-38 …-1.175495E-38

2.7.2. Girişler

PLC’ye giriş modülünden hatırlayacağınız gibi girişlere buton, sensör, sınır anahtarı, temassız algılayıcı vb. elemanlar bağlanır. Bu elemanlarda meydana gelen konum değişiklikleri bağlı bulundukları girişlere gerilim uygulanmasına ya da var olan gerilimin kesilmesine neden olur. Girişlerdeki gerilim değişikliği giriş adreslerinde lojik bir değişim olarak algılanır. Bu lojik değişim PLC programı tarafından okunarak değerlendirilir.

PLC’de girişler Şekil 2.48’deki gibi kendileri için ayrılmış 8 bitlik bayt alanları ile adreslenir. Bu adreslemede I (Input) giriş anlamına gelen alan belirtecidir.

plc yi programlama

PLC tipine göre girişler için ayrılmış bayt alanlarının sayısı değişiklik gösterir. Girişler için belli bir byte alanı ayrılmasına rağmen PLC üzerinde belli sayıda giriş bulunur. Diğer bir ifade ile giriş için ayrılan bayt alanlarının hepsi aktif değildir. Mevcut tesise zamanla yeni kumanda ve kontrol birimlerinin eklenmesi ile giriş sayısı yetersiz kalabilir.

Böyle durularda yeni giriş modülleri eklenir. PLC tipine göre eklenebilecek giriş modülü sayısı sınırlıdır. Her eklenen yeni modül bir bayt adresini kullanır.

Tablo 2.4’de bazı PLC’lerin üzerlerinde bulunan mevcut giriş sayıları ve adreslenebilir giriş aralıkları görülmektedir. Burada dikkat edilirse bazı PLC tiplerinde mevcut giriş sayısı bayt alanlarını tam olarak doldurmamıştır. Örneğin CPU 221 PLC de I0.0 …I0.5 olmak üzere 6 giriş bulunmaktadır. Oysa ki bir baytlık alan için I0.6 ve I0.7 adreslerininde mevcut olması gerekir. Böyle bir PLC’ye yeni bir giriş modülü eklendiğinde yeni modülün PLC üzerinde boş kalan adreslere etkisi olmaz. I0.6 ve I0.7 adresli çıkışlar kullanılamaz. Aynı durum çıkışlar için de geçerlidir.

PLC TİPİ CPU 221 CPU 222 CPU 224 CPU 226
MEVCUT GİRİŞ ADRESLERİ I0.0 … I0.5 ( 6 Giriş) I0.0…I0.7 (8 Giriş) I0.0 … I1.5 (14 Giriş) I0.0 … I2.7 (24 Giriş)
ADRESLENEBİLİR GİRİŞ ARALIĞI I0.0 … I15.7 I0.0 … I15.7 I0.0 … I15.7 I0.0 …I15.7

Tablo 2.4

Bitsel işlem yapan komutlar operant olarak girişlerin bit adreslerini kullanırlar. Giriş bit adreslerine erişmek için aşağıdaki format kullanılır.

I[Bayt numarası].[Bit numarası] I0.4 0. giriş baytının 4. biti

Ladder diyagramlarında giriş bit adresleri kontak olarak gösterilir. Normalde açık ya da kapalı olan kontağın temsil ettiği giriş bitindeki değişim kontağın kapanarak enerji akışına izin vermesini ya da açplc yi programlama ılarak enerji akışını kesmesini sağlar.

I0.0 giriş biti 1 olursa kontak kapanarak enerji akışı sağlar.

I0.3 giriş biti 1 olursa kontak açılarak enerji akışını keser.

Fonksiyonel komutlar girişlere Bayt, Word ve Double word boyutunda erişim sağlar. Bu tür adresleme de aşağıdaki format kullanılır.

I[Alan boyutu ].[Byte numarası] ( Alan boyutu B,W,D harfleriyle belirtilir) IB5 IW0 ID0

Word uzunluğunda adres tanımlaması yaparken hafıza alan belirteci ve alan boyutu belirteci yazıldıktan sonra başlangıç bayt numarası yazılır. Yazılan bayt numarası alanı bir wordlük hafıza alanının yüksek değerli baytını temsil eder. Sıradaki bayt adresi ise bir wordlük alanın düşük değerlikli bayt alanıdır. Bu kural bütün hafıza alanları için geçerlidir. Şekil 2.49’da 16 bitlik bir giriş adres alanının tamamının bir word adresiyle ifade edilişi görülmektedir.

plc yi programlama

Eğer kullandığınız PLC’ye modül ekleyerek giriş sayısını arttırırsanız, yeni eklediğiniz girişlerin adreslendiği bayt alanı düşük değerlidir. Bu kural çıkış adresleri içinde geçerlidir.

Word uzunluğundaki adreslemeler IW0, IW2, IW4,….şeklinde 2 aralıklı olarak yapılmalıdır. Aksi takdirde tanımlanan word adresleri birbirlerinin bayt alanlarını kullanırlar. Bu durum programların işletilmesinde yanlış sonuçların alınmasına neden olabilir. Şekilde IW0 ve IW1 adresleri IB1 bayt alanını ortak kullanmaktadır.

plc yi programlama

Aynı kurallar Double word uzunluğundaki adreslemeler için de geçerlidir. Double word uzunluğundaki adreslemeler VD0, VD4, VD8, … şeklinde 4 aralıklı olarak yapılmalıdır.

2.7.3. Çıkışlar

PLC çıkışlarına Valf, lamba, Röle, Motor vb. çıkış elemanları bağlanır. Çıkışlar işletilen PLC programı tarafından kontrol edilir. Çıkışların akım verme kapasiteleri sınırlıdır. Bu nedenle kapasitenin üzerinde akım çeken yükler doğrudan PLC çıkışlarına bağlanmazlar.

PLC’de çıkışlar Şekil 2.51’deki gibi kendileri için ayrılmış 8 bitlik byte alanları ile adreslenir. Alan belirteci olarak çıkış anlamına gelen Q ( Quit) ) harfi kullanılır.

plc yi programlama

43

Girişlerde olduğu gibi çıkışlar için de belli bir bayt alanı ayrılmıştır. PLC’ler tiplerine göre üzerinde belli sayıda çıkış bulundurur. Eğer tesiste oluşabilecek genişlemeler nedeniyle çıkış sayısı yetersiz kalırsa çıkış modülleri eklenerek çıkış kapasitesi artırılabilir. Tablo 2.5’te bazı PLC’lerin üzerlerinde bulunan mevcut çıkış sayıları ve adreslenebilir çıkış aralıkları görülmektedir.

PLC TİPİ CPU 221 CPU 222 CPU 224 CPU 226
MEVCUT ÇIKIŞ ADRESLERİ Q0.0 … Q0.3 ( 4 Çıkış) Q0.0…Q0.5 ( 6 Çıkış) Q0.0 … Q1.1 ( 10 Çıkış) Q0.0 … Q1.7 ( 16 Çıkış)
ADRESLENEBİLİR ÇIKIŞ ARALIĞI Q0.0 … Q15.7 Q0.0 … Q15.7 Q0.0 … Q15.7 Q0.0 …Q15.7

plc yi programlama

Tablo 2.5

Çıkış adres bitlerine erişmek için kullanılacak adresin yazım formatı aşağıdaki gibidir.

Q[Bayt numarası].[Bit numarası] Q0.0 Q1.5

Ladder diyagramlarında çıkış bit adresleri çıkış sembolü ile gösterilir. Herhangi bir çıkış bitinin değeri lojik 1 ise PLC’nin o çıkışından gerilim alınır ve çıkışa bağlı alıcı enerjilenir. Çıkış bit adresleri aynı zamanda bir kontağa atanabilir. Normalde açık ya da kapalı olan kontağın temsil ettiği çıkış bitindeki değişim kontağın kapanarak enerji akışına

Q0.0 çıkış biti 1 olursa bu çıkışa bağlı alıcı enerjilenir.

Çıkış hafızasına Bayt, Word ve Double word boyutunda erişmek için aşağıdaki format kullanılır.

Q[Alan boyutu ].[Byte numarası] QB0 QW0

2.7.4. M Hafıza Alanları

PLC programlarının yazımı sırasında karmaşık fonksiyonlu işlemlerin kolaylıkla gerçekleştirilebilmesi için işlemlerin ara sonuçlarının saklanabileceği hafıza alanlarına ihtiyaç vardır. Bu alanlara M hafızası ya da durum tespit işaretçileri adı verilir. Durum tespit işaret alanlarını klasik kumanda devrelerinde kullanılan yardımcı röleler gibi düşünebiliriz. PLC bünyesinde belli bir bayt alanı M hafıza için ayrılmıştır.

M hafıza alanlarıŞekil 2.52’de görüldüğü gibi kendileri için ayrılmış 8 bitlik bayt alanları ile adreslenir. Hafıza alan belirteci M harfidir.

plc yi programlama

Tablo 2.6 da bazı PLC modellerinin M hafıza adres aralıkları görülmektedir.

PLC TİPİ CPU 221 CPU 222 CPU 224 CPU 226
M HAFIZA ARALIĞI M0.0 … M31.7 (32 BAYT) M0.0 … M31.7 (32 BAYT) M0.0 … M31.7 (32 BAYT) M0.0 … M31.7 (32 BAYT)

Tablo 2.6

M hafıza bitlerine erişmek için kullanılacak adresin yazım formatı aşağıdaki gibidir.

M [Bayt numarası].[Bit numarası] M2.4

Ladder diyagramlarında işlem ara sonucunun bir M hafıza bitine atama işlemi çıkış sembolü kullanılarak gerçekleştirilir. M hafıza bit adresleri aynı zamanda bir kontağa atanabilir. Normalde açık ya da kapalı olan kontağın temsil ettiği M hafıza bitindeki değişim kontağın kapanarak enerji akışına izin vermesini ya da açılarak enerji akışını kesmesini sağlar.

M hafızasına Bayt, Word ve Double word boyutunda erişmek için aşağıdaki format kullanılır.

M[Alan boyutu ].[Byte numarası] MW0 MD4

2.7.5. V Hafıza (Data) Alanları

Data alanlarına değişken hafıza alanı ya da kısaca V hafızası adı verilir. V hafıza alanları program akışı sırasında oluşan ara sonuçları saklamak için kullanılabileceği gibi proses için gerekli değişkenleri ve sabitleri yazmak için de kullanılabilir.

V hafıza alanlarıŞekil 2.53’te görüldüğü gibi kendileri için ayrılmış 8 bitlik byte alanları ile adreslenir. Hafıza alan belirteci V harfidir.

plc programlama tekniği

V hafıza alanının büyüklüğü kullanılan PLC’nin modeline göre değişmektedir. Tablo

2.7 de bazı PLC modellerinin V hafıza adres aralıkları görülmektedir.

PLC TİPİ CPU 221 CPU 222 CPU 224 CPU 226 XM
V HAFIZA ARALIĞI VB0 … VB2047 (2047 BAYT) VB0 … VB2047 (2047 BAYT) VB0 … VB5119 (5119 BAYT) VB0 … VB10239 (10239 BAYT)

Tablo 2.7

V hafıza bitlerine erişmek için kullanılacak adresin yazım formatı aşağıdaki gibidir.

V [Bayt numarası].[Bit numarası] V25.2

V hafızasına Bayt, Word ve Double word boyutunda erişmek için aşağıdaki format kullanılır.

V[Alan boyutu ].[Byte numarası] VB100 VW47 VD5

2.7.6. L (Lokal) Hafıza Alanları

Lokal hafıza, ana program ve her alt program için ayrı ayrı ayrılmış 64 bayt büyüklüğündeki hafıza alanlarıdır. Lokal hafıza alanlarının esas kullanım amacı alt programlara değişken parametreler göndermektir. Bunun yanında herhangi bir amaç içinde kullanılabilir. Program Ladder veya FBD editörleri ile yazılıyorsa Lokal hafıza alanlarının son 4 baytlık kısmı program tarafından kullanılır. Bu durumda programcı ilk 60 bayte’lık kısmını kullanabilir. STL editörü ile çalışılması durumunda 64 bayt’lık lokal hafıza alanının tamamı kullanılabilir.

L hafıza alanlarıŞekil 2.54’te görüldüğü gibi kendileri için ayrılmış 8 bitlik byte alanları ile adreslenir. Hafıza alan belirteci L harfidir.

plc programlama tekniği

L hafıza bitlerine erişmek için kullanılacak adresin yazım formatı aşağıdaki gibidir.

L [Bayt numarası].[Bit numarası] L0.0

L hafızasına Bayt, Word ve Double word boyutunda erişmek için aşağıdaki format kullanılır.

L[Alan Boyutu ].[Byte numarası] LB50 LW5

2.7.7. AC (Akümülatör) Hafıza Alanları

Akümülatörler, okuma ve yazma yapılabilecek hafıza alanlarıdır. Akümülatörler V, M, Q gibi bazı hafıza alanlarına veri aktarmak veya bu alanlardan veri almak için kullanılabilir. Ayrıca akümülatör hafıza alanlarını alt programlara parametre göndermek için de kullanabiliriz.

S7 – 200 PLC’lerde 32 bit ( Double Word) uzunluğunda 4 adet akümülatör bulunur. Akümülatör alanları AC0, AC1, AC2, AC3 şeklinde adreslenir. Akümülatör içeriklerine Byte, Word ve Double Word uzunluğunda erişebiliriz. Bir akümülatör alanına hangi uzunlukta erişileceği kullanıldığı komutun işlem uzunluğuna bağlıdır.

plc programlama tekniği

Şekil 2.54’te AC0 akümülatör hafıza alanı görülmektedir. Akümülatör adresine bayt uzunluğunda işlem yapan bir komut ile erişiliyorsa sadece 0.bayt, word uzunluğunda işlem yapan bir komut ile erişiliyorsa 0.bayt ve 1.bayte, double word uzunluğunda işlem yapan bir komut ile erişiliyorsa akümülatör alanının tamamı kullanılır.

2.7.8. HC (Hızlı sayıcı HSC) Hafıza Alanları

Hızlı sayıcılar 20 KHz – 30 KHz gibi yüksek frekanslı sinyallerin sayılmasında kullanılırlar. Normal sayıcılarda olduğu gibi yukarı sayıcı, aşağı sayıcı ve aşağı yukarı sayıcı 47

olarak kullanılabilirler. Hızlı sayıcıların giriş sinyali kare dalga olarak tek sinyal olabildiği gibi çift sinyal de olabilir. Hızlı sayıcıların sayma işlemini gerçekleştirebilmeleri için programlanmaları gerekir.

Hızlı sayıcıların saymış olduğu anlık değerler kendileri için ayrılmış double word uzunluğundaki hafıza alanlarında saklanır. Bu alanlara erişmek için hızlı sayıcı adresleri kullanılır. Yeni nesil S7 – 200 PLC’lerde 6 adet hızlı sayıcı bulunmaktadır. Hızlı sayıcı hafıza alanları HC0, HC1, HC2, HC3, HC4, HC5 şeklinde adreslenir. Hızlı sayıcı adreslerine yalnızca double word uzunluğunda işlem yapan komutlarla erişilebilir.

2.7.9. S (Sıralayıcı kontrol rölesi SCR ) Hafıza Alanı

SCR’ler birbirini takip eden işlem adımlarışeklinde çalışan makineler için kolay programlama imkanı sağlar. SCR’ler kumanda programının lojik segmentler halinde ifade edilmesine olanak verir. Bu segmentler kullanılarak programın içerisine birbirini takip eden adımlardan oluşan sıralı bir akış yerleştirilebilir.

SCR’ler ile sıralı çalışan program adımları oluşturulurken S hafıza alanları kullanılır. Sıralayıcı hafıza alanlarıŞekil 2.55’te görüldüğü gibi kendileri için ayrılmış 8 bitlik bayt alanları ile adreslenir.

plc programlama tekniği

S hafıza bitlerine erişmek için kullanılacak adresin yazım formatı aşağıdaki gibidir.

S[Bayt numarası].[Bit numarası] S1.0

S hafızasına Bayt, Word ve Double word boyutunda erişmek mümküdür. Bu tür adreslemede aşağıdaki format kullanılır.

S[Alan boyutu ].[Byte numarası] SB0 SW5

S7 – 200 CPU 221 ve daha üst model PLC’lerde S0.0 …S31.7 aralığıda 32 baytlık S hafıza alanı bulunmaktadır.

2.7.10. Analog Giriş ve Analog Çıkış Hafıza Alanları

S7 – 200 PLC’lere bağlanacak analog giriş çıkış modülleri ile sıcaklık, basınç gibi analog değerler 16 bitlik dijital değerlere çevrilirken, 16 bitlik dijital değerler, dijital değerlerle orantılı bir akım veya gerilim değerlerine dönüştürülebilir.

Analog girişlerden elde edilen word uzunluğundaki bilgiye erişmek için analog giriş adresleri kullanılır. Analog girişler AIW0, AIW2, AIW4, AIW6 şeklinde adreslenir ve bu adreslerdeki bilgiye sadece word uzunluğunda işlem yapan komutlar ile erişilebilir.

Anolog çıkışlar ise AQW0, AQW2, AQW4 şeklinde adreslenir ve girişlerde olduğu gibi bu adreslere de word uzunluğunda işlem yapan komutlar ile erişilebilir.

Analog giriş ve çıkış adres sayısı analog giriş çıkış modülünde bulunan analog giriş ve analog çıkış sayısı kadardır.

2.7.11. Özel Hafıza Alanları

Özel hafıza alanları CPU ile program arasında iletişim sağlayacak çeşitli kontrol fonksiyonlarını gerçekleştirmeyi sağlar. Özel hafıza alanlarına genellikle bit düzeyinde erişim sağlanır ve her bir özel hafıza biti özel bir görevi üstlenir.

Özel hafıza alanlarıŞekil 2.56’da görüldüğü gibi kendileri için ayrılmış 8 bitlik byte alanları ile adreslenir. Hafıza alan belirteci olarak SM kullanılır.

plc programlama tekniği

Özel hafıza alanının büyüklüğü kullanılan PLC’nin modeline göre değişmektedir. Tablo 2.8 bazı PLC modellerinnin SM hafıza adres aralıkları görülmektedir.

PLC TİPİ CPU 221 CPU 222 CPU 224…226XM
SM ADRES ARALIĞI SM0.0 … SM179.7 SM0.0 … SM299.7 SM0.0 … SM549.7

Tablo 2.8

49

Özel hafıza bitlerinin her birinin özel görevi bulunduğundan her bir bitin görevinin tek tek açıklanması çok uzun ve karmaşık olacağından konuların anlatımında temel olarak bize yardımcı olacak bazı bitleri açıklamak yerinde olacaktır.

  • SM0.0: Bu bit daima lojik 1 değerindedir. Dolayısıyla ladder yöntemiyle yazılan programlarda SM0.0 bitinin atandığı kontak daima enerji akışına izin verir.
  • SM0.1: Bu bit ilk taramada lojik 1, ikinci taramada lojik 0 değerini alır. Sayıcıların ve kalıcı tip zaman rölelerinin reset edilmesinde kullanılabilir.
  • SM0.3: Enerji verildikten sonra ilk taramada 1, sonraki taramalarda 0 değerini alır.
  • SM0.4: 60 saniye periyodlu flaşördür. Bu bit periyodik olarak 30 saniye lojik 1, 30 saniye lojik 0 değerini alır.
  • SM0.5: 1 saniye periyodlu flaşördür. Bu bit periyodik olarak 0,5 saniye lojik 1, 30 saniye lojik 0 değerini alır.
  • SM0.6: Bu bit periyodik olarak bir taramada 1, diğerinde lojik 0 değerini alır.

Diğer özel hafıza (SM) bitlerinin üstlendikleri görevleri öğrenmek için Simatic S7 – 200 kullanma klavuzuna bakabilirsiniz.

SM hafıza alanlarına Bayt, Word ve Double word uzunluğunda erişilebilir.

2.7.12. Zamanlayıcılar

PLC bünyesinde bulunan zamanlayıcılar klasik kumanda devrelerinde kullanılan zaman röleleri gibi görev yaparlar. Klasik zaman rölelerinin çalışma biçiminde farklı olarak PLC bünyesinde bir de toplamalı tip zamanlayıcı bulunur.

S7 – 200 PLC’lerde çalışma şekli bakımından üç tip zamanlayıcı bulunmaktadır.

TON : Çekmede gecikmeli ( düz)zamanlayıcı

TOF : Düşmede gecikmeli (ters) zamanlayıcı

TONR: Çekmede gecikmeli kalıcı tip (toplamalı tip) zamanlayıcı

PLC‘lerde bulunan zamanlayıcılar belirli bir zaman aralıklarını sayarlar. Sayılan zaman aralığının değerine zaman tabanı denir. Zamanlayıcılarda sayılan zaman tabanı bakımından bir gruplama daha yapılır. S7 – 200 PLC’lerde 1ms, 10ms ve 100 ms zaman tabanlı üç tip zamanlayıcı bulunmaktadır.

Bir zamanlayıcının aynı adresi taşıyan iki değişkeni bulunur.

  • Anlık değer: Zamanlayıcı tarafından sayılmış olan süreyi gösterir. Bu değer 16 bit (word) uzunluğundaki bir zamanlayıcı hafıza adresinde saklanır ve bu değere sadece word uzunluğunda bir operant ile erişilebilir.
  • Zamanlayıcı Biti: Zamanlayıcı Anlık değeri ile ayar değerinin karşılaştırma işlemi sonucunda zamanlayıcı bit adresi 1 ya da 0 olur. Ayar değeri zamanlayıcı komutunun bir parçası olarak girilir.

PLC programlarında zamanlayıcının anlık değerine mi, yoksa zamanlayıcı bitine mi ulaşılacağı kullanılan komutun kullandığı operant tipine bağlıdır.

Bir zamanlayıcı adresine erişmek için hafıza alanı belirteci olan T (Timer) harfinden sorma zamanlayıcı numarası yazılır. Yazılacak zamanlayıcı numarası kullanılacak PLC’nin tipine göre değişir. Yazılabilecek maksimum zamanlayıcı numarası kullanılan PLC de bulunan zaman rölesi sayısıdır. Bir zamanlayıcı numarası aynı program içinde birden fazla zamanlayıcı için kullanılmamalıdır.

plc programlama tekniği

Ladder diyagramlarında zamanlayıcı bit adresleri normalde açık ya da normalde kapalı bir kontağa atanır. Zamanlayıcı anlık değeri ile ayar değeri birbirine eşit olduğunda zamanlayıcı biti 1 olur ve atandığı kontağın açılmasını veya kapanmasını sağlar.

T37 zamanlayıcı biti 1 olduğunda kontak kapanarak enerji akışı sağlar.

-200 CPU 221 … 226M tipi PLC’lerin çalışma şekli ve zaman tabanına göre zamanlayıcı adresleri verilmiştir.

plc programlama tekniği

ZAMANLAYICI TİPİ ZAMAN TABANI ZAMANLAYICI NUMARASI
  1 ms T32 ve T96 ( 2 adet)
TON VE TOF 10 ms T33 …T36 ve T97…T100 ( 8 adet)
  100ms T37 …T63 ve T101…T255 ( 181 adet)
  1 ms T0 ve T64 ( 2 adet)
TONR 10 ms T1…T4 ve T65…T68 (8 adet)
100ms T5…T31 ve T69…T95 ( 54 adet)

Tablo 2.9

51

2.7.13. Sayıcılar

Endüstride, üretilen ürün sayılarının belirlenmesi ya da bir işlemin tekrar sayısının tespitinde sayıcılar kullanılır. Sayıcılar sayma girişlerine gelen sinyalin yükselen kenarlarını sayarlar.

S7 – 200 PLC’lerde çalışma şekli bakımından üç tip sayıcı bulunmaktadır.

CTU: Yukarı (Up) sayıcı

CTD: Aşağı ( Down) sayıcı

CTUD: Aşağı /Yukarı ( Up / Down) sayıcı

Bir sayıcının aynı adresi taşıyan iki değişkeni bulunur.

  • Anlık Değer: Sayıcı tarafından sayılmış değeri gösterir. Bu değer 16 bit (word) uzunluğundaki bir sayıcı hafıza adresinde saklanır ve bu değere sadece word uzunluğunda bir operant ile erişilebilir.
  • Sayıcı Biti: Sayıcı anlık değeri ile sayıcı ayar değerinin karşılaştırma işlemi sonucunda sayıcı bit adresi 1 ya da 0 olur. Ayar değeri sayıcı komutunun bir parçası olarak girilir.

PLC programlarında sayıcının anlık değerine mi, yoksa sayıcı bitine mi ulaşılacağı kullanılan komuta bağlıdır.

Bir sayıcı adresine erişmek için hafıza alanı belirteci olan C (Counter) harfinden sonra sayıcı numarası yazılır. Yazılabilecek en büyük sayıcı numarası kullanılan PLC nin tipine göre değişir. Bir sayıcı numarası üç sayıcı tipinden herhangi biri için kullanılabilir. Ancak bir sayıcı numarası aynı program içinde birden fazla sayıcı için kullanılmamalıdır.

plc programlama tekniği

Ladder diyagramlarında sayıcı bit adresleri normalde açık ya da normalde kapalı bir kontağa atanır. Sayıcı anlık değeri ile ayar değeri birbirine eşit olduğunda zamanlayıcı biti 1 olur ve atandplc programlama tekniği ığı kontağın açılmasını veya kapanmasını sağlar.

C0 zamanlayıcı biti 1 oduğunda kontak açılarak eneji akışını keser.

Aşağıdaki tabloda S7 -200 CPU 212, 214,215…226M tipi PLC’lerin sayıcı adres aralıkları görülmektedir.

CPU TİPİ SAYICI ADRESLERİ
CPU 212 C0…..C63 ( 64 adet)
CPU 214 C0…..C127 (128 adet)
CPU 215 …226 C0…..C255 (256 adet)

Tablo 2.10

2.7.14. Endirekt (dolaylı) Adresleme

Endirekt adreslemede bir hafıza alanındaki veriye erişmek için pointer (adres göstericisi) kullanılır. Pointer olarak kullanılan hafıza alanının içeriğinde bir veri değil başka bir alanın adresi bulunur. S7 – 200 PLC’lerde yalnızca VveL hafıza alanları ile AC1, AC2 ve AC3 akümülatör alanları pointer olarak kullanılabilir. Pointer alanı double word uzunluğunda tanımlanır. Pointer kullanarak I,Q,V,M,S,Tve C hafıza alanlarına byte, word ve double word uzunluğunda erişilebilir. Tek tek bitlere ve AI, A, Q, HC, SM ve L hafıza alanlarına pointer kullanarak erişilenez.

Bir pointer oluşturmak için Şekil 2.59’da görüldüğü gibi MOV_DW komutuyla endirekt olarak adreslenecek alanın adresini & işareti ile pointer alanına taşımanız gerekir. Bir pointerın gösterdiği adresin içeriğinine erişmek için * karakteri ile beraber pointer adresi

plc programlama tekniği

2.8. Temel Programlama Komutları

2.8.1. Start, Stop ve Çıkışlar

Klasik kumanda devrelerinde sistemin çalışmasını başlatmak ve durdurmak için kullanılan start ve stop butonları ile kumanda akışını yönlendiren sensör, sınır anahtarı vb. elemanlar PLC cihazının girişlerine bağlanır. Klasik kumanda devrelerinde motor vb. alıcılara yol vermek için kullanılan kontaktörler ise PLC çıkışlarına bağlanır. Klasik kumanda sistemlerinde rölelerle birlikte karmaşık devre bağlantıları ile gerçekleştirilen işlemler PLC ile program yazılarak kolayca gerçekleştirilebilir.

Bu bölümde klasik kumanda devreleri ile Ladder dili kullanılan PLC programları arasındaki ilişki anlatılacktır.

• Start Butonu ile Bir Motorun Kesik Çalıştırılması

Şekil 2.60’daki klasik kumanda devresinde kullanılan start butonu ani temaslıdır. Butona basıldığında M kontaktörü enerjilenir ve yol verdiği motor çalışır. Butondan elimizi çektiğimizde M kontaktörünün enerjisi kesilir ve yol verdiği motorun çalışması durur.

plc programlama tekniği

Şekil 2.60

Şekil 2.60’taki klasik kumanda devresini PLC ile gerçekleştirmek için start butonunun PLC girişlerinden herhangi birine, M kontaktörünün ise PLC çıkışlarından herhangi birine bağlanması gerekir. Burada kullanılan PLC CPU 222 AC –DC – Röle modeli olup çıkışlarından 220 V altında 2A’e kadar akım çekilebilmektedir. Bu işlemden sonra yapılması gereken PLC programı ile Start butonunun bağlı olduğu giriş adresi ile M kontaktörünün bağlı olduğu çıkış adresini istenilen şartlara göre ilişkilendirmektir.

plc programlama tekniği

Şekil 2.62’de verilen PLC programında I0.0 girişine bağlı start butonuna basıldığında I0.0 giriş adres biti lojik 1 değerini alır. I0.0 giriş biti ile adreslenen normalde açık kontak kapanarak Q0.0 çıkış adres bitinin lojik 1 değerini almasını sağlar. Q0.0 çıkışı aktif olur ve M kontaktörü enerjilenerek yol verdiği motor çalışmaya başlar. Start butonundan elimizi çektiğimizde I0.0 giriş adres biti lojik 0 değerini alır ve bu bitle adreslenen kontak açılar. Q0.0 çıkış adres biti lojik 0 değerini alır. Bu durumda M kontaktörünün enerjisi kesilerek yol verdiği motorun çalışması durur.

• Start butonu ile bir motorun sürekli çalıştırılması

Şekil 2.63’teki klasik kumanda devresinde start butonuna basıldığında M kontaktörü enerjilenerek kontaklarını konum değiştirir. Start butonundan elimizi çektiğimizde M kontaktörü, kapanmış olan kontağı üzerinden enerjili kalmaya devam eder ve yol verdiği motor sürekli çalışır. Bu olaya mühürleme adı verilir.

plc programlama tekniği

Şekil 2.63

Şekil 2.63’teki klasik kumanda devresini PLC ile gerçekleştirmek için gerekli bağlantı Şekil 2.61 ile aynıdır. Burada mühürleme işlemi program tarafından gerçekleştirilir. Şekil 2.64’de görülen PLC programında I0.0 girişine bağlı start butonuna basıldığında bu giriş ile adreslenen kontak kapanarak Q0.0 çıkışını enerjilendirir. Q0.0 çıkış biti lojik 1 değerini alarak bu bitle adreslenen kontak kapanır ve mühürleme işlemini gerçekleştirir. Butondan elimizi çeksek bile çıkış enerjili kalmaya devam eder. PLC programlamada mühürleme işlemi, daha sonraki bölümlerde anlatılacak olan SET fonksiyonu ile de gerçekleştirilebilir.

Bu devrede mühürleme işlemi ile çıkış sürekli enerjili kalır ve çıkışa bağlı alıcı durdurulamaz. Bu nedenle sistemi durdurmak için PLC girişine stop butonu bağlayarak programla ilişkilendirmemiz gerekir.

plc programlama tekniği

Şekil 2.64

• Start butonu ile sürekli çalıştırılan motorun stop butonu ile durdurulması

Şekil 2.65’teki klasik kumanda devresinde start butonuna basıldığında M kontaktörü enerjilenerek kendisini mühürler. Start butonundan elimizi çeksek dahi M kontaktörü enerjili kalmaya devam eder. Stop butonuna basıldığında M kontaktörünün enerjisi kesilerek sistemin çalışması sona erer.

plc programlama tekniği

Şekil 2.65

Şekil 2.65’teki devreyi PLC ile gerçekleştirmek için Şekil 2.66’da PLC’nin I0.2 girişine bir stop butonu bağlanmıştır. Sistemi durdurmak için PLC programında Şekil 2.67’deki gibi normalde kapalı bir kontak kullanırsak önemli bir hata yapmış oluruz. Çünkü I0.2 girişine bağlı stop butonu normalde kapalı pozisyonda olduğundan bağlı olduğu girişi sürekli enerji altında tutar. I0.2 giriş biti sürekli lojik 1 konumda olacağından ladder programındaki I0.2 giriş biti ile adreslenmiş normalde kapalı kontak konum değiştirerek sürekli açık durumda kalacaktır. Bu durumda start butonu ile sistem çalıştırılamaz.

plc programlama tekniği

Bu sakıncayı önlemek için sistemi durdurmak amacıyla kullanılan I0.2 kontağının Şekil 2.68’deki gibi normalde açık olması gerekir. Eğer sistemi durdurmak için kullanılan PLC girişinin sürekli enerji altında kalmasını istemiyorsak durdurma işlemini start butonu kullanarak yapabiliriz. plc programlama tekniği

Şekil: 2.68

56

plc programlama tekniği

2.8.1.1. Start Butonu ile Durdurma

Şekil 2.68’deki PLC bağlantısında start butonuna basıldığında M kontaktörü enerjilenerek yol verdiği motorun sürekli çalışmasını sağlamaktadır. Sistemi durdurmak için I0.2 girişine normalde açık bir stop butonu bağlanmıştır. Sistemin çalışmasını sağlayacak PLC programınışekildeki gibi tasarlayabiliriz.

plc programlama tekniği

Şekil 2.70’teki PLC programında I0.0 girişine bağlı start butonuna basıldığında Q0.0 çıkışı enerjilenerek kendisini mühürler. I0.2 girişine bağlı normalde açık pozisyondaki stop butonuna basıldığında I0.2 kontağı açılarak sistemin çalışması durur. Bu tip durdurma tam emniyetli değildir. Çünkü stop butonunun I0.2 girişi ile olan bağlantısında bir kopukluk veya temassızlık oluşması durumunda sistem durdurulamaz.

2.8.2. Çıkış Atama ( = ) Komutu

PLC programlarında mantıksal sinyal akışının nihai sonucunu bir adres bitine aktarmak için çıkış komutu kullanılır. Sinyalin aktarıldığı bit lojik 1 değerini alır. Eğer sinyal akışı bir çıkış bitini lojik 1 yaparsa bu çıkışa bağlı alıcı enerjilenir. Sinyal akışı kesildiğinde çıkış ataması yapılan bit lojik 0 değerine döner.

plc programlama tekniği

ÇIKIŞ KOMUTU OPERANTLARI: I, Q, M, SM, S, T, C, V, L hafıza alan bitleri

Ladder yöntemiyle yazılan PLC programlarında bir çıkış doğrudan enerji kaynağına bağlanamaz. Diğer bir ifade ile program bir çıkış atama komutu ile başlayamaz. Çıkıştan önce en az bir tane normalde açık ya da normalde kapalı kontak bulunmalıdır.

plc programlama tekniği

2.8.3. LD ve LDN Kontak Yükleme Komutları

• LD Komutu: Normalde açık bir kontak ile hat ( komut bloğu) başlatılmasını sağlar. Kontağın üst kısmına operant yazılır. Operant herhangi bir hafıza alan biti olabilir. Yükleme komutu ile başlayıp bir sonraki yükleme komutuna kadar olan kesim, mantıksal olarak birbirine bağlı komut bloğudur.

OPERANTLAR: I, Q, M, SM, S, T, C, V, L hafıza alan bitleri
plc programlama tekniği

• LDN Komutu: Normalde kapalı bir kontak ile hat başlatılmasını sağlar. Kontağın üst kısmına operant yazılır. Operant herhangi bir hafıza alan biti olabilir.

plc programlama tekniği

LD VE LDN KOMUTU OPERANTLARI: I, Q, M, SM, S, T, C, V, L hafıza alan bitleri

2.8.4. NOT Değilleme

NOT komutu ladder diygramlarında NOT kontağı ile gösterilir. NOT kontağı enerji akışını tersine çevirir. Girişinde enerji varsa çıkışında enerji olmaz, eğer girişinde enerji yoksa çıkışına enerji sağlar. Yapılan işlem lojik değil işlemidir. NOT kontağı enerji hattına doğrudan bağlanamaz. Aşağıda örnekte NOT kontağının kullanım şekli ve STL dilindeki kullanımı görülmektedir.

plc programlama tekniği

2.8.5. A (VE), AN (VE DEĞİL) Komutları ve Uygulaması

A Komutu ladder mantığına göre kendisinden önce gelen devre kesimine normalde açık bir kontağı seri bağlar.

plc programlama tekniğiplc programlama tekniği

AN Komutu ladder mantığına göre kendisinden önce gelen devre kesimine normalde kapalı bir kontağı seri bağlar.

plc programlama tekniği

A ve AN KOMUTLARI OPERANTLARI: I, Q,M,SM, S,T,C,V,L hafıza alan bitleri

2.8.6. O (VEYA), ON (VEYA DEĞİL) Komutları ve Uygulaması

O Komutu ladder mantığına göre kendisinden önce gelen devre kesimine normalde açık bir kontağı paralel bağlar.

plc programlama tekniği

ON Komutu ladder mantığına göre kendisinden önce gelen devre kesimine normalde kapalı bir kontağı paralel bağlar.

plc programlama tekniği

O ve ON KOMUTLARI OPERANTLARI: I, Q, M, SM, S, T, C, V, L hafıza alan bitleri

2.8.7. Birden Fazla Komut Bloğu Arasında (ALD ) VE İşlemi ve Uygulaması

Ladder mantığına göre birden fazla kontağın kendi arasında seri veya paralel bağlanması ile oluşan gruba blok adı verilir. STL mantığına göre blok bir kontak yükleme (LD veya LDN) komutuyla başlayan ve bir sonraki kontak yükleme komutuna kadar olan kesimdir. Birden fazla komut bloğunu birbirine seri bağlamak için (VE işlemi) ALD komutu kullanılır.

plc programlama tekniği

ALD komutu operantsız olarak yazılır.

2.8.8. Birden Fazla Komut Bloğu Arasında (OLD) VEYA İşlemi ve Uygulaması Birden fazla komut bloğunu birbirine paralel bağlamak için OLD komutu kullanılır. LADDER: STL:

plc programlama tekniği

OLD komutu operantsız olarak yazılır. UYGULAMA 1: Şekilde ladder diyagramı verilen PLC programını STL dili ile yazınız?

plc programlama tekniği

UYGULAMA2: Verilen STL dili programının Ladder diyagramını çiziniz? STL: Çözüm:

plc programlama tekniği

2.8.9. LPS, LPP, LRD ( Lojik yığın ) Komutları

  • LPS Komutu: Ara kol bağlantısı oluşturmak için kullanılır.
  • LRD Komutu: Bir çıkışa arakol oluşturmak için kullanılır.

• LPP Komutu: En son çıkış kolu oluşturmak için kullanılır. ÖRNEK:

LADDER: STL:

plc programlama tekniği

Kolların farklı network’lere yerleştirilmesi durumunda lojik yığın komutlarına ihtiyaç kalmaz.

LADDER: STL:

plc programlama tekniği

YORUMLAR
YORUM YAZIN
İsim (Gerekli)
Eposta (Gerekli)
İnternet Sitesi (Opsiyonel)
Sınava Hazırlık