İLETİŞİM
elektrik sayaçları, elektrik sayaçları iç yapısı, elektrik sayaçları çeşitleri, elektrik sayaç bakımları, elektrik sayaç montajı, elektrik sayaç kontrolü, elektrik sayacı nasıl bağlanır

Elektrik sayaçları

ELEKTRİK SAYAÇLARI

Elektrik sayacı, üretilen veya tüketilen elektrik enerjisi miktarını ölçen alettir. Elektrik enerjisi miktarı watt-saat olarak belirtilir. Bu da watt olarak çekilen güç ile saat olarak bu gücün çekildiği zamanın çarpımını gösterir.

Pratikte ise enerji birimi daha çok Wh’ın 1000 katı olan kilowatt-saat veya 1.000.000 katı olan Megawatt-saat (MWh) kullanılır.

3.1. Elektrik İşi

Elektrik bir enerji şeklidir. Elektrik temel enerji kaynaklarını, kömür, petrol, doğalgaz, nükleer enerji ya da yenilenebilir enerji kaynakları kullanarak, ikincil bir enerji olarak elde edilebilmektedir. Elektrik enerjisinin zaman içinde kullanılması ile iş yapılır.

Elektrikte yapılan iş, devreden çekilen güç ile zamanın çarpımı sonucunda bulunur. Yani İş = Güç x Zaman formülü ile hesaplanır.

3.2. Elektrik Sayaçları (A.A.)

3.2.1. Görevi

Elektrik enerjisi üretilen veya tüketilen devrelerde, üretilen ya da tüketilen işi direkt olarak ölçen cihazlardır. Elektromekanik ve elektronik olmak üzere genel çeşitleri vardır. Günümüzde yeni yapılarda elektronik sayaçların kullanılması zorunludur.

elektrik sayaçları ve çalışma mantığı

Elektromekanik sayaçta, dönme hareketi bir dişli aracılığı ile numaratöre iletilip numaratörde harcanan enerji toplanarak ölçülmektedir. Burada aletin dönme hızı, devrenin çektiği güç ile doğru orantılıdır. Bu aletlerde karşı koyma yöntemi yerine, hareketli sistemin hızıyla orantılı olan frenleyici moment kullanılır. Frenleyici moment, hareketli sistemle aynı mil üzerine tespit edilen alüminyum diskin daimi mıknatıs kutupları arasında dönmesiyle sağlanır. Bir ve üç fazlı olmak üzere iki şekilde imal edilir.

Sayaç normal değerler içerisinde çalışırken, ölçülen enerji miktarı ile diskin devir sayısı arasındaki bağıntıya sayaç sabiti denir ve K harfi ile gösterilir. Sayaçta ölçülen 1 kWh’lik elektrik enerjisi için diskin kaç devir yapacağı, sayaç etiketi üzerinde devir / kWh cinsinden belirtilir.

Sayaç, gücünü ölçmek istediğimiz alıcının devresine bağlanarak, bir kronometre ile diskin 1 dakikada kaç devir yaptığı gözlenir. Daha sonra sayaç etiketinde yazılı olan K değeri ile 1 dakikada diskin yaptığı devir arasında orantı kurularak güç hesaplanır.

Resim 3.1’ deki sayacın etiket değerleri aşağıya çıkarılmıştır.

Nominal Gerilim : 220 V

Nominal Akım :10(30)A

Nominal Frekans : 50 Hz.

Nominal Devir Sayısı : 600 devir 1 kWh

İmal Yılı : 1993

Yukarıdaki sayaç bilgilerine göre örnek bir hesaplama yapalım.

Elektrik sayacına bağlanan bir ütü, sayacın dakikada 15 devir dönmesini sağlamaktadır. Bundan hareketle 1 saatte yani 60 dakikada kaç devir yaptığını bulalım. Orantı yolu ile;

elektrik sayaçları ve çalışma prensibi

3.2.2. İndüksiyon Sayaçları ve Bağlantıları

İndüksiyon sayaçları yapı itibariyle wattmetreye benzemektedir. Kalın kesitli az sarımlı akım bobinleri ve ince kesitli çok sarımlı gerilim bobinleri vardır. Akım bobinlerinin sargı dirençleri küçüktür ve alıcıya seri bağlanır. Gerilim bobinlerinin dirençleri büyüktür ve alıcıya paralel bağlanır.

Akım bobininden geçen akımın ve gerilim bobininde düşen gerilimin oluşturduğu manyetik alanın alüminyum disk üzerinde oluşturdukları döndürme momentine göre çalışır.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

3.2.2.1. Aktif Sayaçlar

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Aktif sayaçlar alıcıların aktif güçlerini ölçer. Ölçtükleri faz sayılarına göre iki şekilde imal edilmektedir:

  • Bir fazlı sayaçlar
  • Üç fazlı sayaçlar
  • Bir Fazlı Aktif Sayaç: Prensip olarak endüksiyon motoruna benzeyen aktif sayaçta disk, sayıcı eleman, gerilim bobini, akım bobini ve daimi mıknatıs bulunmaktadır.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Akım ve gerilim bobini olmak üzere iki adet bobin vardır. Akım bobini kalın iletkenden az sipirli, gerilim bobini ince iletkenden çok sipirli yapılmıştır. Akım bobini alıcıya seri, gerilim bobini alıcıya paralel bağlanır. Her iki bobinde sayaç içerisinde sabit olarak yerleştirilmiş ve aralarına dönebilecek şekilde yataklanmış alüminyum disk yerleştirilmiştir. Sayaçları gerilim bobinleri paralel bağlandıklarından, oluşturdukları manyetik alan sabittir. Akım bobininden alıcı akımı geçtiği için sürekli değişiklik gösterir. Bu iki manyetik alan arasında faz farkı meydana getirilerek alüminyum diskin tıpkı bir asenkron motorun rotoru gibi dönmesi sağlanmıştır.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Sayaç üzerinden geçen akımın miktarına bağlı olarak alüminyum disk hızla veya yavaş dönerek, miline bağlı sonsuz vida aracılığı ile bir numaratörü çevirir. Numaratör, sayaç ekranından okunabilecek şekilde harcanan elektrik enerjisini kilowatt-saat olarak yazar.

Sayaç içerisinde, amortisman momentini sağlayan tabii mıknatıs vardır. Bu tabii mıknatıs sayaç çalışırken diskin kontrollü dönmesini sağlar ve sayaç üzerinden geçen akım kesildiğinde diskin ataleti ile dönmesini engeller. Böylece gereksiz yere kullanılmaya enerji sayaç tarafından yazılmamış olur.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Bir fazlı aktif sayacı devreye bağlayarak güç bulma yöntemlerini arkadaşlarınızla tartışınız. Farklı örnekler geliştiriniz.

• Üç Fazlı Aktif Sayaç: Üç fazlı sayaçlar iki veya üç adet bir sazlı indüksiyon sayaçlarının bir araya getirilmesinden meydan gelir. Bu nedenle çalışma prensibi ve özellikleri bir fazlı sayaçların aynısıdır. Üç fazlı olanlarda bir adet disk aynı eksen üzerindeki mile tespit edilmiştir.

Üç fazlı aktif sayaçlar iki çeşit olarak imal edilir:

  • Üç fazlı üç telli (aron bağlı)
  • Üç fazlı dört telli
  • Üç Fazlı Üç Telli (Aron Bağlı) Sayaçlar

Bu sayaçlara aron bağlı sayaçlar da denmektedir. Bir kap içerisine yerleştirilmiş bir fazlı iki sayaç gibi düşünülebilir. İki adet çalışma sistemi vardır. Bu tip sayaçlar nötrsüz, nötrlü ve nötrü topraklanmış veya nötr topraklı fakat yükleri dengeli sistemlerde kullanılır. İki çalışma sistemleri olduğundan, iki akım ve iki de gerilim bobini vardır.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Bu bağlantıda:

  1. akım bobini 1 ve 3 numara ile
  2. akım bobini 7 ve 9 numara ile
  1. gerilim bobini 2 ve 4 numara ile
  2. gerilim bobini 6 ve 8 numara ile gösterilmiştir.

4 ve 6 numaralı uçlar iki gerilim bobinin ortak noktalarıdır. 1. gerilim bobinin 2 numaralı ucu 1. akım bobinin 1 numaralı giriş ucunu, 2. gerilim bobinin 8 numaralı ucu 2. akım bobinin 7 numaralı giriş ucuna köprülenmiştir.

Yalnız iki faza göre akım ve gerilim bobinleri olduğundan, sarfiyatları üç faz dört telli sayaçlara göre azdır. Ayrıca yüksek gerilim ve yüksek akım devrelerinde kullanılırken iki akım ve iki gerilim trafosu gerektiğinden bir akım ve bir gerilim trafosundan tasarruf edilir. Maliyet açısından uygundur.

Aron bağlı sayaçlar, akım bobinlerine bağlı olmayan üçüncü fazdan çekilen enerjiyi ölçmez. Bu nedenle aron bağlı sayaçlar üç fazı dengeli olan sistemlerde kullanılmalıdır.

• Üç Fazlı Dört Telli Sayaçlar

Üç fazlı, nötrlü ve nötrü topraklanmış sistemlerde dengesiz yüklerin çektikleri enerjinin ölçülmesinde kullanılır. Her fazın enerjisini ayrı ayrı ölçüp bunların toplamını verecek şekilde yapılmıştır.

Üç ölçme sistemleri; yani üç akım, üç gerilim bobinleri vardır. Akım bobinlerinin her biri bir faza seri, gerilim bobinleri de kendi fazlarının girişi ile nötrü arasına paralel bağlıdır.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Şekil 3. 6: Üç fazlı dört telli sayaç bağlantısı

Bu bağlantıda:

  1. akım bobin uçları 1 ve 3 numaralı ile
  2. akım bobini uçları 4 ve 6 numaralı ile
  3. akım bobin uçları 7 ve 9 numaraları ile gösterilmiştir.

Gerilim bobinleri 1. uçları (giriş uçları) akım bobinleri girişleri ile köprülenmiştir. 1. gerilim bobinin 2 numaralı ucu 1. akım bobinin 1 numaralı ucuna, 2. gerilim bobinin 5 numaralı ucu 2. akım bobinin 4 numaralı ucuna, 3. gerilim bobinin 8 numaralı ucuna 3. akım bobinin 7 numaralı ucuna köprülenmiştir. Gerilim bobinlerinin 10–12 numaralar ile belirtilen ortak uçları nötr iletkenine bağlanmıştır. Öyle ki nötr iletkeni sayacın 10 numaralı ucundan girer 12 numaralı ucundan çıkar (Şekil 3.6).

Nötr hattının bağlanmadığı üç fazlı bağlantılarda vardır. Üç fazlı aktif sayacı devreye bağlayarak güç bulma yöntemlerini arkadaşlarınızla tartışınız. Farklı örnekler geliştiriniz.

3.2.2.2. Reaktif Sayaçlar

İşletmelerde çekilen reaktif gücü ölçen cihazlara reaktif sayaç denir. Alternatif akımda çalışan endüktif yükler (motor, trafo vb.) aktif gücün yanında bir de reaktif güç harcanır.

Büyük işletmelerde çok sayıda motor ve trafo kullanıldığından çekilen reaktif güç de büyük olur. Dolayısıyla boşu boşuna para ödemiş oluruz. Ayrıca trafoyu ekstra yüklemiş olduğumuzdan dolayı enerji dağıtım şirketine olan yükümüz artar.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Yapıları aktif sayaçlara benzerler. Aralarındaki fark sayacın gerilim bobinine uygulanan gerilimin akıma göre 900 kaydırılması gerekir.

Aron bağlı sayaçlarda bir faz akımı ile diğer iki faz arası gerilimi alınarak bu şart sağlanmış olur.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Şekil 3.7: Üç fazlı üç telli reaktif sayaç iç bağlantısı Şekil 3.8: Üç fazlı dört telli reaktif sayaç iç bağlantısı

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Ev ve küçük iş yerlerinde çalıştırılan endüktif özellikteki alıcılar reaktif enerji çeker; fakat bu güç çok küçük olduğundan böyle küçük aboneler için reaktif enerji sayacı istenmez. Bu nedenle reaktif sayaçlar 3 fazlı olarak üretilir.

3.2.2.3. Redüktörlü Sayaçlar

Sayaçların devreye bağlanmalarını üç şekilde inceleyelim.

  • Direkt bağlama
  • Akım ölçü trafo ile bağlama
  • Akım ve gerilim ölçü trafo ile bağlama

Sayaçların direkt bağlanmaları ile ilgili açıklamaları incelenmişti, hatırlayınız. Diğer bağlama yöntemleri aşağıda anlatılmıştır.

Sayaçların ölçeceği akımlar ve gerilimler büyük olduğunda devrelere ölçü trafoları ile bağlanırlar. Bazı tip sayaçlar ölçü trafolu olmasına rağmen sarfiyatı doğrudan kWh cinsinden gösterir. Bazıları ise ölçü transformatörleri ile kullandıklarında sayacın gösterdiği değer, trafonun dönüştürme oranı ile çarpılır.

Örneğin, akım transformatörünün dönüştürme oranı ni, gerilim transformatörünün dönüştürme oranı nu, sayaçta okunan değer de K ise ölçülen enerji (A);

A = K. ni. nu olur.

• Akım Ölçü Trafolu

Alçak gerilim şebekelerinde, büyük akım çeken tesislerde akım bobinine, bir ölçü transformatörünün sekonder uçları bağlanır. Bu tip yerler için sayacın akım bobini 5 A’lik ve gerilim bobini de şebekeye doğrudan doğruya bağlanacak şekilde düzenlenmiştir. Bağlantı şekillerine aşağıda yer verilmiştir.

• Bir fazlı aktif sayacın akım trafolu bağlantısı

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

• Üç fazlı üç telli aktif ve reaktif sayacın akım trafolu bağlantısı • Üç fazlı dört telli aktif ve reaktif sayacın akım trafolu bağlantısı

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

• Akım ve Gerilim Ölçü Trafolu

Yüksek gerilimli tesislerde güç sarfiyatını ölçmek için sayaçlar ölçü transformatörleri ile birlikte bağlanır. Böylece, yüksek gerilimin değeri sayaç için uygun bir seviyeye düşürüldüğü gibi aynı zamanda sayaç, yüksek gerilim devresinden de yalıtılmış olur.

Hem büyük akım hem de büyük gerilim ölçülmesi gerektiğinde akım ve gerilim trafoları birlikte devreye bağlanır. Böylece yüksek değerli akım ve gerilim ölçülmesi sağlanmış olur. Bağlantışekillerine aşağıda yer verilmiştir.

• Üç fazlı üç telli aktif ve reaktif sayacın akım ve gerilim trafoları ile bağlantısı

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Şekil 3. 14: Üç fazlı üç telli aktif sayacın akım ve gerilim trafoları ile iç bağlantışeması

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Şekil 3. 15: Üç fazlı üç telli reaktif sayacın akım ve gerilim trafoları ile iç bağlantışeması

• Üç faz dört telli aktif ve reaktif sayacın akım ve gerilim trafoları ile bağlantısı

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Şekil 3. 16: Üç fazlı dört telli aktif ve reaktif sayacın akım ve gerilim trafoları ile iç bağlantı şeması (Nötr bağlantısız)

3.2.3. Elektronik Sayaçlar ve Bağlantıları

Elektrik tesislerinde ve konutlarda kullanım için tasarlanan elektronik elektrik sayaçları tek fazlı ve üç fazlı olarak sınıf 1 hassasiyetinde üretilmektedir. Bu sayaçlara akıllı sayaçlar da denir. Hassasiyet sınıfları 0,5’e kadar düşürülmüştür. Günümüzde yeni yapılarda aboneliklerde elektronik sayaçların kullanılması zorunludur.

TEDAŞ Genel Müdürlüğü, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Enerji İşleri Etüt İdaresi yetkilileri 2000 yılında yapmış oldukları çalışmalar neticesinde birtakım hesaplamalarda bulunmuşlar ve buna göre 17:00 ile 22:00 saatleri arasında kullanımın toplam kullanıma göre miktarı %15 olarak saptanmış. 2003 yılında bu oran daha da büyümüştür.

Tüketimin yaklaşık % 25-30' unun meskenlere ait olduğu düşünüldüğünde, meskenlerde kullanılan enerjinin büyük bir kısmının faal alanın dışına kaydırılmasıyla maksimum % 25'lik bir kullanım saat bazında kaybolarak daha fazla tasarruf sağlamaktadır. Saat zamanındaki aşırı yüklenmeden oluşan hat kayıpları, vs. diğer unsurların eklenmesiyle oluşan enerjinin 2000 yılı verilerine göre yıllık bazda % 15'lik kaydırılması neticesinde elde edilecek tasarruf, 1.5 milyar doları bulmaktadır. Bu kendi elimizdeki enerjiyi kullanma sırasında kâra geçmek anlamına gelir.

Sonuçta elektronik elektrik sayacının kullanımının yaygınlaşması hem enerji üreticisine hem abonelere hem de ülke ekonomisine bir katkı sağlamaktadır.

Sayaç bir taraftan wattmetre gibi bağlı olduğu devrenin gücünü ölçerken diğer taraftan zaman içinde değişen bu güçlerin zamanla çarpımlarını toplayıp kWh veya MWh olarak kaydeder. Zamana bağlı olarak alıcının çektiği güç, aşağıdaki şekildeki gibi olsun. Bu alıcının 0 ile tn zamanı arasında (T zamanı içinde) çektiği enerji, taralı S alanına eşittir. Taralı S alanı, Şekil 3.17’de görüldüğü gibi küçük parçalara ayrılabilir. Yani küçük olan parçaların toplamı taralı S alanını verir.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısıelektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Burada: S = S1 + S2 + S3 +……..+ Sn

S1 = P1 . T1

S2 = P2 . T2

S3 = P3 . T3

Sn = Pn. Tn olduğundan S yerine A kullanırsak;

A = P1 .T1 + P2 .T2 + P3 .T3 +…..…. + Pn .Tn

A= P.t olur.

Burada:

A: Toplam enerji miktarı (kWh)

P: Çekilen güç (kWh)

T: Gücün çekilme zamanı (saat)

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Sayaçlar, Elektrik Tarifeleri Yönetmeliği’nde öngörülen (Bakınız Öğrenme Faaliyeti 3.5.) tarife kategorilerini sağlamak için 4 tarifeli, bir günü sekiz ayrı zaman dilimine bölebilmekte, hafta içi, cumartesi ve pazar günleri için ayrı ayrı tarifelendirme yapabilmektedir.

Tarifelendirmedeki asıl amaç, elektrik enerjisi tüketimini 24 saate dengeli biçimde yaymak ve tüketiciyi elektrik tüketimi konusunda bilinçlendirmektir. Kullanıcı sayaç bilgilerini kontrol ederek tüketimini yönlendirebilir. Her zaman dilimi farklı fiyatlandırılacağı için tarifeli kulanım tüketiciyi ucuz olan zaman aralığında elektrik tüketmeye yöneltecektir.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

Anolog sayaçlarda olduğu gibi dijital elektrik sayaçlarının da reaktif güç ölçümü yapanları imal edilmektedir. Bir firmaya ait reaktif sayaç aşağıdaki resimde verilmiştir.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

    • Mekanik sayaçla elektronik sayaç arasındaki farklar nelerdir?
      • Mekanik sayaçlarla elektronik sayaçların ölçüm sistemi farklıdır.
      • Elektronik sayaçlarda mekanik parçalardan kaynaklanan sorunlar yüzünden arızalanma söz konusu değildir.
      • Elektronik sayaçlarda klemens ve gövde kapağı açılma tarihleri, saatleri ve adetlerinin kayıtları tutulduğu için kaçak elektrik kullanma riski çok azdır.
      • Elektronik sayaçlarda geriye dönük tüketim bilgileri tutulduğundan enerji bilgileri takip edilebilir.
      • Elektronik sayaçlarda çok tarifeli sisteme abone olunarak tüketilen aynı enerjiye karşı daha az para ödemek mümkündür.
  • Elektronik sayaçları nasıl tasarruf sağlar?

Mekanik sayaçlar tek tarife üzerinden fiyatlandırıldığı için aylık gider sabittir, elektronik sayaç satın alınıp çok tarifeli sisteme abone olunduğu takdirde mekanik sayaçta tüketilen enerjiye ödenen tutar elektronik sayaçta daha azdır (Kullanılan zaman dilimine bağlı olarak). Ödenen faturada tasarruf sağlanılması için yalnızca elektronik sayaç almak yetmez ilgili kuruma başvuru yapılarak çok tarifeli sisteme abone olunması gerekmektedir.

Çok tarifeli sistemde tarifelendirilen zaman dilimleri nasıldır ve bu tarifeler fiyatlandırmayı nasıl etkiler?

Bu sisteme abone olan tüketicilerin sayaçları:

(06:00–17:00) arası “Gündüz Tarifesi”

(17:00–22:00) arası “Puant Tarifesi”

(22:00–06:00) arası “Gece Tarifesi” olarak tarifelendirilir.

  • Gündüz tarifesinde normalden yaklaşık %5 daha ucuz faturalandırılır.
  • Puant tarifesinde normalden yaklaşık %50 daha pahalı faturalandırılır.
  • Gece tarifesinde normalden yaklaşık %50 daha ucuz faturalandırılır.

Tarife fiyatları, http://ww.tedas.gov.tr adresinden faydalanınız.

Elektronik elektrik sayaçlarında faturalama sistemi aşağıdaki blok diyagramında görüldüğü gibi abonede alınan bilgi bilgisayara aktarılıyor. Daha sonra bilgi işlem merkezine aktarılan bilgi faturalanarak aboneye ulaştırılıyor.

elektrik sayaçlarının çeşitleri ve yapısı

3.2.3.1. Yapısı

Elektronik elektrik sayaçları piyasada birçok firma tarafından üretilmektedir. Üretim standartlar ve yönetmelikler çerçevesinde yapılmakta ve prensip olarak üretilen sayaçların tamamı aynı özelliktedir. Aktif ve reaktif olarak elektronik sayaçlar üretilmektedir. Ayrıca günümüzde trifaze sistemlerde, üç fazlı kombi (Aktif-reaktif-kapasitif) sayaçlar kullanılmaktadır.

elektrik sayaçlarının iç yapısı elektrik sayaçlarının iç yapısıelektrik sayaçlarının iç yapısıelektrik sayaçlarının iç yapısı

3.2.3.2. Sayaç Bağlantıları

Elektronik elektrik sayaçlarının bağlantısı mekanik sayaçlarda olduğu gibidir. Klemens bağlantıları mekanik sayaçlar ile aynı özellikleri taşımaktadır. Bir fazlı sayaca ait devreye bağlantışeması aşağıda verilmiştir.

elektrik sayaçlarının iç yapısı

3.2.3.3. Teknik Özellikleri

Elektronik sayaçların ana fonksiyonları aşağıya maddeler halinde çıkarılmıştır.

elektrik sayaçlarının iç yapısı

Elektronik sayaçların ana fonksiyonları:

    • Ölçüm Fonksiyonları
      • 4 Tarifede de toplam aktif enerji ölçümü yapılabilir.
      • 4 Tarifede de toplam reaktif -kapasitif enerji ölçümü yapılabilir.
      • Zaman dilimleri ve tarifeler programlanabilir.
      • Gün içinde 12 ayrı zaman dilimi belirlenip, belirlenen bu zaman diliminde 4 tarifeden biri seçilebilir.
      • Ayrıca 32 tatil günü, 8 ayrı günlük, 8 ayrı haftalık ve 12 ayrı aylık program yapılabilir.
    • Faturalama Fonksiyonu
      • Faturalama indeksleri otomatik olarak okunabilir.
      • Faturalamanın başlangıcı her ayın birinci günü saat 00:00 ‘dır.
      • İstendiğinde de herhangi bir günde programlanabilir.
      • Son 12 ayın bilgilerini saklama özelliği vardır.
      • Toplam aktif, reaktif, kapasitif enerjileri 4 tarife bazında 12 ay saklama özelliği vardır.

• Kendi Kendine Arıza Bulma

Sayaç kendisindeki devreleri sürekli otomatik olarak kontrol edip arıza menüsünde arıza var veya yok ekranda belirtir. Bu hatalar: Bellek hatası, gerçek zaman saat hatası, saat pili zayıf uyarısı, sistem pili zayıf uyarısı, üst kapak ve klemens kapağı açık hatalarını gösterir.

• Klemens ve Üst Kapak Açılma, Kapama ve Kaydetme Özelliği

Üst kapağın veya klemens kapağının açılması durumunda her ay için ilk açılma tarihini ve o ay içindeki toplam açılma sayısını kaydeder. Kapak açılma tarihi ve adedi bilgilerinin son 12 ayı bellekte saklanır.

• Sayaç İle İletişim, Optik Port İle Okuma

(Enerji var iken ve yok iken) Elektronik sayaçlarımızın üzerinde optik port bulunmaktadır. Sayaç herhangi bir müdahale yapılmadan optik port ara-yüz bağlantısı ile hem bilgisayar üzerinden hem de el endeksörü kullanılarak okunabilir. Ayrıca elektrik kesik iken de LCD ekranını aydınlatan Back-Light sistemi sayesinde karanlıkta okunabilir.

• RS 485 Üzerinden Okuma

RS 485 çıkışı sayesinde RS 232 = RS 85 adaptör yardımı ile doğrudan bilgisayara bağlanarak okuma programı yardımı ile okunabilir. Sayaçlar bu data çıkışı sayesinde ileriki dönemlerde uzaktan okuma ile ilgili çalışmalar hiçbir zorunluluk yok iken bu konuda bir çok firma bu sistemin alt yapısını hazırlamış bulunmaktadır. Böylece abonedeki sayaç okuma işlemi için tahsis edilen personelin işlevini bu bağlantı ile ortadan kaldıracaktır. En önemlisi ise kaçak elektrik kullanımını azaltmada en önemli faktör olarak görülmektedir. Konu ile ilgili örnek şemalar aşağıda verilmiştir.

elektrik sayaçlarının iç yapısıelektrik sayaçlarının iç yapısı

• Yedekleme Güç Beslemesi

Elektrik kesintilerinde elektronik sayaç, süper kapasitör ve bir pil bileşiminden oluşan kesintisiz bir güç kaynağından yararlanarak gerçek zaman saati ve takviminin sürekli beslenmesini sağlar. Bu sistemle elektrik kesintilerinde saat ve tarih / takvim bilgilerinin korunması güvenli olarak sağlanmış olmaktadır.

• Led Sinyali ve Pulse Çıkışları

Sayaç üzerinde yanıp sönen LED’ler mevcuttur.

• Yaz/ Kış Otomatik Zaman Saati Ayarı

Elektronik sayaçlar yaz / kış saat uygulamasını üretim tarihinden itibaren 16 yıl süre boyunca otomatik olarak kendiliğinden ayarlar.

  • Demantmetre Fonksiyonu
  • Zaman Programlanması

Tüm elektronik sayaçlar demantmetrelidir. 5, 10, 15, 30, 45, 60, 120 dakikaya ayarlanabilir özelliktedir. 6 aylık bilgiler hafızada saklıdır.

Bir günlük zaman en çok 12 zaman dilimine bölünebilir ve her bir zaman dilimi 4 tarifeden birine eşleştirilip seçilebilir. Ayrıca günlük zaman programının yanında haftalık zaman programlanması (WP), Aylık zaman programlanması (MP) ve tatil zaman programlanması (HP) yapılabilir.

• Çalıştırma ve Fonksiyon Kontrolleri

Sayaç monte edilip enerji verildiği zaman LCD ekrana görüntü gelir.

• Klemens Kapağı Açma/Kapama Kontrolü

Klemens kapağı yerine vidalandıktan sonra LCD ekranında kilit sembolleri yanıp sönmeye başlar. Optik port ile okuma yapılınca bu sembol kaybolacaktır.

• Auto Display

Auto-Display modu sayacın çalışmaya başlamasıyla birlikte devreye girer. Her bilgi 5 sn. ekranda görünür ve kendinden sonra gelen bilgi ekrana gelir.

• Fazların ve Akımların Kesilmesi Kaydı

Elektronik sayaçların birçoğu en son faz kesilme zamanının başlangıç ve bitiş tarih ve saatlerini (her faz için ayrı ayrı ve toplam) faz kesilme toplam zamanını dakika olarak, en son akım kesilme zamanının başlangıç ve bitiş tarih ve saatlerini (her faz için ayrı ayrı ve toplam) akım kesilme zamanının dakika olarak toplam süresini ve en son ters akım oluşma zamanının başlangıç, bitiş tarih ve saatlerini (faz, faz ve toplam olarak) ters akım oluşma zamanının toplam süresini dakika olarak hafızasına kaydeder.

• Mevcut Panolara Uygunluk

Elektronik sayaçlar, Türkiye koşullarının gereği olan, kullanımdaki diğer elektrik pano ve ekipmanlarına, TSE standart ölçülerine uygun imal edilmektedir. Mekanik sayaçlarla birlikte, aynı panoda kullanmak mümkündür.

3.2.3.4. Kullanım Sırasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

  • Sayacınızı maksimum akımın (Teknik özelliklerde ve sayacın üzerindeki kimlik bilgilerinde parantez içerisinde gösterilmiştir) 10 saniye üzerinde çalıştırmayınız.
  • Elektrik enerjisi bulunan kısımlara dokunmayınız.
  • Sayacın sökülmesi ve takılması sırasında elektrik mutlaka kesilmelidir.
  • Sayacınızın montajı, yetkili kurum ya da teknisyenler tarafından bağlantışeması referans alınarak yapılmalıdır.
  • Sayacınızı doğrudan güneş ışığına maruz bırakmayınız.
  • Sayacınızı darbeye karşı muhafaza altına alınız.
  • Sayacınızı sudan ve aşırı nemden koruyunuz.
  • Sayacın dış yüzeyini; plastik ve türevlerini çözücü maddeler ile temizlemeyiniz.
  • Gerektiğinde sadece ön camı kuru bir bez ile silebilirsiniz.
  • Klemens kapağına müdahale etmeyiniz.
    • Bağlantısı yapılmış sayacın klemens kapağı söküldüğünde ya da klemens
    • kapağı üzerine tutturulmuş plastik çubuk parça, gövde üzerindeki yuvaselektrik sayaçlarının iç yapısıına tam girmediğinde LCD göstergede ikaz mesajı belirir.
  • Sayaçta 2 adet mühür yeri vardır. Bu noktalarla oynamayınız.
  • Bu cihaz bir ölçü aletidir. Lütfen taşıma esnasında gerekli özeni gösteriniz.
  • Sayacınızı kullanım kılavuzun da belirtilen talimatlar haricinde kullanmayınız. Aksi takdirde firma hiçbir sorumluluk üstlenmez.

3.2.4. Kartlı Sayaçlar ve Yapısı

Değişik enerji kaynaklarına yönelimin sürekli olduğu süreçte, tasarruf ciddi bir öneme sahiptir. Dolayısıyla üretimin ve özellikle tüketimin çok dikkatli yapılması ve insanların bu konuda bilinçlendirilmesi gerekmektedir.

elektrik sayaçlarının iç yapısı

Elektromekanik sayaçların fiziki yapıları nedeniyle, bu sayaçlar üzerinde kolaylıkla yasadışı işlemler yapılarak tüketimin doğru ölçülüp, doğru kaydedilmesi mümkün olmamaktadır. Ancak kartlı sayaçlar ile bu işlemler önlenmektedir.

Ön ödemeli kullanım tasarlanmış elektrik sayaçlarıdır. Yani kullanacağımız elektrik tüketim miktarının istendiği kadar alınarak karta yüklenmesi ile sayaç üzerine takılarak tüketim yapılmasını sağlayan bir sistemdir.

Bu sayaçta mikroişlemci verileri akıllı karttan okur, çözümler, ölçüm verilerini ve diğer sayaç bilgilerini silinmeyen hafızasına kaydeder, sayaca yapılan illegal girişimleri gösterir ve kaydeder, ölçümleri ve diğer verileri karta transfer eder, LCD’ nin çalışmasını düzenler, devre kesiciyi ve kornayı kontrol eder. Dâhili gerçek zaman saati 7'den fazla tarife ve 4 liste tarife kullanımı sağlar ve kullanım zamanı kaydını tutar.

elektrik sayaçlarının iç yapısıelektrik sayaçlarının iç yapısı

Dağıtım şirketleri sayaçların okunmasından tahsilata kadar geçen süreyi en aza indirgeyecek alt sistemleri mutlaka yönetim sistemlerine dâhil etmek istemektedirler. Böylece yıllık işletme masraflarını azaltmak, tahsilâtı güvence altına alıp bugünkü tahsilât süresini de kısaltarak finansal kayıplarını en aza indirgemeyi istemektedirler. Kartlı sayaçlar tahsilat ve okuma problemini ortadan kaldırmaktadır.

• Genel Faydaları

  • Çoklu tarife uygulamaları ile tüketiciyi yönlendirir.
  • Bilinçli tüketici oluşumuna katkı sağlar.
  • Daha hızlı ve doğru veri okuma olanağı sunar.
  • Şebeke problemlerini daha hızlı bir şekilde fark etme ve düzeltme olanağı sağlar.
  • Sayaç okuyucularının sayaca kadar gitmesi gerekmez.
  • Otomatik bir şekilde, hızlı ve sağlıklı veri okunması ve kaydedilmesi sağlanır.
  • Elektromekanik ölçüm yerine daha hassas ve güvenilir olan elektronik ölçüm yapılır.
  • Sayacın hafızasına kaydettiği verilerden yararlanarak, sayaçlara yasa dışı müdahaleleri tespit etmede kolaylık sağlar. Bu tür müdahalelerin en aza inmesini sağlar.
  • Sağlıklı veri tabanlarının oluşturulabilmesiyle, tüketimin periyodik bir şekilde bireysel ve toplam olarak izlenebilmesi ve ileriye dönük planların sağlıklı bir şekilde yapılabilmesine olanak tanır.
  • Şebeke problemlerinin analizi daha hızlı ve sağlıklı bir şekilde yapılır.
  • Sayaç okuma ve faturalandırma işlemlerinde hataların ortadan kaldırılması ile zaman ve personel tasarrufu sağlar.
  • Yasa dışı kullanımların en aza indirgenmesiyle gelir artışı sağlanır.
  • Kredili veya ön ödemeli satışlarla, nakit akışının düzenlenmesini sağlar.
  • Sayaç okuyucuların başına gelebilecek olası aksilikler söz konusu değildir.
  • Müşteri hizmetleri kalitesinde artış sağlar.

3.3. Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği

Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’ni www.tedas.gov.tr (Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.) internet adresinden inceleyiniz. Elektrik sayaçları ile ilgili kısımları arkadaşlarınızla tartışınız.

3.4. Elektrik Tarifeleri Yönetmeliği

Elektrik Tarifeleri Yönetmeliği’nden ilgili maddeler aşağıda verilmiştir. Daha fazla bilgi için www.epdk.gov.tr (Enerji piyasası Düzenleme Kurumu) internet adresinden araştırabilirsiniz.

Kartlı Elektrik Sayacı

Madde 16 -Kartlı elektrik sayacı takan aboneden güvence bedeli alınmaz. Eski sayacını kartlı sayaçla değiştiren abonenin teşekkül veya şirkette bulunan güvence bedeli 19. madde hükümlerine göre ve kartlı sayacın takıldığı gün, 15. maddenin B bendinde belirlenen esaslara göre iade edilir.

Sayaç Bakım ve Ayar Bedeli

Madde 18 -Sayacın her türlü bakımıyla kanun ve tüzükler gereğince zamanında ayarlanması teşekkül veya şirketçe yapılacaktır. Abonenin kendi sayacının bakım ve ayar gideri kendisine ait olacaktır.

Demandmetreli (En Büyük Güç Göstergeli) Sayaç

Madde 30 -(Değişik: R.G.: 14.08.1996/22727`de Yayımlanan Yönetmelik.) 30 kW (dahil) ve daha büyük güçlerde çift terimli tarifeden sözleşme yaparak elektrik enerjisi alan aboneler çekilen en büyük gücün belirlenebilmesi için demantmetreli sayaç tesis edecektir. Bu düzen mühürlenerek koruma altında bulundurulur. Her ayın belli bir gününde tarafların sorumluları o ay içinde tüketilen en büyük gücü kaydederek, ibreyi sıfıra getirir ve sayacı tekrar mühürlediklerini bir tutanak ile tespit ederler. Tespit tarihinde abonenin sayaç mahallinde bulunmaması durumunda, teşekkül veya şirket elemanlarının imzasıyla düzenlenecek tutanak geçerli olur.

Sayaç ve Aletlerin Konulacağı Yerler, Teşekkül veya Şirket Elemanının Bu Yerlere Girebilmesi

Madde 32 -Sayaçlar ve 29’uncu maddede adı geçen aletler, onaylı projesinde belirtilen ve kolayca okunabilecek yere monte edilir ve uygun bir şekilde kolon aracılığıyla bağlantı hattına bağlanarak, gerekli yerler teşekkül veya şirket tarafından mühürlenir.

(Değişik fıkra: R.G.: 13.07.1999/23754`de Yayımlanan Yönetmelik, m.10) Fotoğraflı kimlik belgesi taşıyan teşekkül veya şirket elemanı, mesai saatleri içinde abonenin elektrikli ölçü aleti ve sayacının bulunduğu yerlere kadar girip, bunları kontrol eder, onarır, değiştirir veya iptal eder. Ancak kaçak ihbarlarında mesai saati içinde olma koşulu aranmaz. Bu işlemlerin yapılması durumunda aboneyle teşekkül veya şirket elemanı tarafından tutanak düzenlenir. Buna engel olunduğunda durum bir yazıyla aboneye bildirilir. Bu yazıya abone 1 (bir) hafta içinde cevap vermediğinde teşekkül veya şirket elektrik enerjisini kesmekte serbest olup, elektrik enerjisi kesilmesi nedeniyle meydana gelebilecek zarar ve ziyandan sorumlu değildir.

Sayaç Yerinin Değiştirilmesi

Madde 33 -Sayaç yeri, sayacın yerine konulmasından sonra abonenin yazılı isteği teşekkül veya şirketin kabulü üzerine, bütün giderleri abone tarafından karşılanarak değiştirilir.

Sayacın Kayıt Değerinin Kontrolü

Madde 34 -Teşekkül veya şirket, sayacın kaydettiği elektrik enerjisi miktarını doğruluğu açısından istediği zaman kontrol edebilir. Sayaç bozulduğunda veya doğruluğundan şüphe edildiğinde, yerine geçici olarak başka sayaç takmak koşuluyla teşekkül veya şirket arızalı sayacı sökmeye, onarmaya ve ayar edildikten sonra yerine takmaya yetkilidir. Kontrol sayacı kullanıldığında tesisat teşekkül veya şirketçe eski durumuna getirilecektir.

Abonenin Sayaç Muayene İsteği

Madde 35 -Abone, gideri kendisine ait olmak üzere sayacının kontrolünü yazılı olarak isteyebilir. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı`nın “Ölçüler ve Ayar Teşkilatı”nca belirlenen kontrol ve ayar ücreti aboneden makbuz karşılığında peşin olarak tahsil edilir. Sökülen sayaç, teşekkül veya şirket tarafından yerine başka bir sayaç takılarak kontrole gönderilir. Kontrol sonucunda sayacın Sanayi ve Ticaret Bakanlığı “Ölçüler ve Ayar Teşkilatı”nca belirlenen hata payı içerisinde çalıştığı anlaşılırsa aboneden peşin alınan kontrol ücreti geri verilmez.

Sayacın hata payının üstünde çalıştığı tespit edilirse aboneden peşin alınan kontrol ücreti geri verileceği gibi, sayacın kontrol edilip yerine takıldıktan sonraki 2 (iki) dönem içerisinde kaydedeceği değer esas alınarak, abonenin itirazına neden olan fatura döneminden başlanarak gerekli düzeltme yapılır. Bundan önceki dönem tüketimlerinde bir değişiklik yapılmaz.

Sayacın Durması

Madde 36 -Herhangi bir nedenle sayaç tümüyle duracak olursa veya takıldığından beri hiç değer kaydetmemiş ise, bu dönemde tüketilen elektrik enerjisi, sayaç durmadan önceki ve sayaç çalışır duruma getirildikten sonraki iki fatura dönemi ortalaması esas alınarak hesaplanır.

Sayacın Sökülmesi

Madde 37 -Sözleşmesi hangi nedenle iptal edilmiş olursa olsun, sözleşmenin iptal işlemi esnasında endeks tespit protokolü düzenlenir. Abonenin, teşekkül veya şirket ile olan bütün hesaplarının tasfiyesinden sonra sayaç aboneye teslim edilir. Sayaç, teşekkül veya şirket tarafından sökülmesi esnasında, kullanılamaz duruma getirildiğinde bedeli, sözleşmenin iptal tarihindeki rayiç bedel üzerinden aboneye derhal ödenir. Sözleşmenin iptalinden sonra 6 (altı) ay içerisinde alınmayan sayaç, teşekkül veya şirket mülkiyetine geçer.

Sayaç Kaydının Okunması ve Faturalama Esası

Madde 38 -Teşekkül ve şirket elemanı, faturalama dönemlerinde abone sayacının kaydettiği değeri mahallinde ve zamanında okuyarak faturalamaya esas olacak şekilde kayda geçirir. Sayacın kaydettiği değerle bir önceki okumadaki değerinin farkı o dönemdeki tüketimi verir. Faturalama dönemi içinde değiştirilen sayacın kaydettiği tüketim de ayrıca göz önüne alınır.

Madde 55 -Tarife Sınıfları

Tek terimli ve çift terimli tarife olmak üzere iki tarife sınıfı kullanılacaktır.

A -(Değişik bent: R.G.: 09.09.2000/24165 Mük.`de Yayımlanan Yönetmelik, m.2) Tek Terimli Tarife: Tek terimli tarifeden enerji alan aboneler, fatura başına bir güç bedeli öder. Bu bedeller, her yıl günün ekonomik koşulları gözönüne alınarak, Teşekkül Yönetim Kurulunca belirlenir.

a) İsteyen abonenin, teşekkül veya şirkete müracaatı halinde gündüz, gece ve puant (elektrik enerjisi tüketiminin en yüksek olduğu dönem) dönemlerinde ayrı tarifeler uygulanır.

b) Tek terimli tarifeden enerji alacak ve gündüz, gece ve puant dönemlerinde ayrı tarifeler uygulanacak olan abonenin sayacı, kendisi tarafından veya istemesi halinde teşekkül veya şirket tarafından bedeli karşılığında sağlanacak ve ücretsiz monte edilecektir. Uygulama sayacın takıldığı tarihten itibaren geçerli olacaktır.

c) Enerji tarifelerinin uygulanması bakımından:

Puant Dönemi: Saat 17.00-22.00

Gece Dönemi: Saat 22.00-06.00

Gündüz Dönemi: Saat 06.00-17.00 arasındaki dönemdir.

d) Bu uygulamanın, tek terimli tarifeye tabi olan abone gruplarından hangileri için geçerli olacağı Bakanlıkça belirlenecektir.

B -Çift Terimli Tarife: Abonenin, grubuna bağlı olarak tükettiği aktif enerjiye ve güce (kW) çift terimli tarife uygulanır.

a) Çift terimli tarifeden elektrik enerjisi alacak abone, maksimum gücü ölçmek üzere demandmetreli (en büyük güç göstergeli) sayaç monte etmek zorundadır. Bu sayaç abonenin istemesi durumunda teşekkül veya şirket tarafından bedeli karşılığında sağlanacak ve monte edilecektir.

b) Puant tarifesi için gerekli olan üç kadranlı, kumanda saatli ve demandmetreli sayaç, teşekkül veya şirket tarafından bedeli karşılığı temin ve monte edilecektir. Uygulama sayacın takıldığı tarihten başlayarak geçerli olacaktır.

c) Puant abonesine; gündüz, gece ve puant dönemlerinde ayrı tarifeler uygulanır.

d) Çift terimli tarifeden enerji alan ve sözleşme gücü 0.7 MW (dahil) ve daha fazla olan aboneye puant tarifesi uygulanacaktır.

e) Ancak çift terimli tarifeden enerji alan ve sözleşme gücü 0.7 MW`ın altında olan abonelere de, talep etmeleri halinde; gerekli ölçü sistemini kurmaları koşuluyla puant tarifesi uygulanır.

f) Enerji tarifelerinin uygulanması bakımından;

Puant dönemi: Saat 17.00-22.00

Gece dönemi: Saat 22.00-06.00

Gündüz Dönemi: Saat 06.00-17.00 arasındaki dönemdir.

g) (Ek bent: R.G.: 02.12.1995/22481`de Yayımlanan Yönetmelik; Değişik: R.G.: 23.12.1995/22502`de Yayımlanan Yönetmelik.) Endüksiyon ve Ark Ocaklı abonelerin, gerekli ölçme düzenini sağlamaları durumunda cumartesi ve pazar günlerinde tüketecekleri elektrik enerjisine gece dönemi tarifesi (22.00-06.00) uygulanır.

3.5. Elektrik Piyasasında Kullanılacak Sayaçlar Hakkında Tebliğ

Elektrik piyasasında kullanılacak sayaçlar hakkında tebliğ için www.epdk.gov.tr(Enerji piyasası Düzenleme Kurumu) internet sayfasında yayınlanmaktadır. Tebliğin tamamını ilgili internet adresinden inceleyebilirisiniz.

Tebliğ genel hatları ile aşağıda verilmiştir.

Madde 2-Elektrik piyasasında; Türk Standardları Enstitüsü veya IEC standardlarına uygun, T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Tip ve Sistem Onay belgesine sahip sayaçlar kullanılır.

Madde 4-Tüketici Sayaçları

Tüketicilere tesis edilecek sayaçlar aşağıda belirtilen ortak özellikleri taşır.

Elektronik ve hafta içi, cumartesi ve pazar günleri için ayrı ayrı da programlanabilen,

Takvime bağlı tüketimlerin tespit edilmesi, çok zamanlı tarifelerin uygulanması ve diğer işlemlerin zaman bazında değerlendirilmesini sağlayacak nitelikte gerçek zaman saatine sahip.

En az dört ayrı tarife diliminde bir günü en az sekiz zaman dilimine bölerek ölçme ve kayıt yapabilme özelliğine sahip.

Enerji kesintisi olmasında dahi kaydedilen bilgileri en az dört ay süre ile saklama kapasitesine sahip.

Tarife ve zaman dilimlerine göre ölçülen enerji miktarlarını gösteren ve bu bilgilerin dışarıdan okunması ile programlama işlemlerini gerçekleştirebilecek haberleşme donanımına sahip.

Elektrik enerjisinin kesik olması halinde (d) bendinde belirtilen bilgilerin göstergeden okunabilmesini sağlayan.

Haberleşme donanımı üzerinden erişimde gerçek zaman saatinde gerek duyulan düzeltmeleri yapan.

İleri saat uygulamasını kendisi yapan.

Pil ömrü ve zaman saati problemlerini belirten.

Göstergedeki endeks bilgileri ile sembollerin rahatlıkla okunabilmesine imkan tanıyan.

Göstergedeki aktif enerji endeks bilgilerini; Toplam (T), Gündüz (T1), Puant (T2), Gece (T3) ve Yedek (T4) sembolleri ile gösteren.

Enerji kesik olsa dahi, ön kapak ve klemens kapağı açılma müdahalelerini algılayan, yapılan müdahaleleri kaydedebilen ve bu bilgilerin haberleşme donanımı üzerinden okunmasına imkan tanıyan şeklinde sıralanır.

Madde 5-Reaktif enerji tüketiminin ölçülmesine ihtiyaç duyulduğu koşullarda kullanılacak üç fazlı sayaçlarda, 4’üncü Madde’de yer alan özelliklerin yanı sıra, toplam endüktif reaktif tüketim bilgileri Ri ve toplam kapasitif reaktif tüketim bilgileri Rc sembolleri ile gösterilir.

Ayrıca bu tür sayaçlarda, işletme esnasında meydana gelen faz kesilmeleri, akım yönü değişiklikleri, şebekede veya sayaçta oluşabilecek her türlü kesinti ve programlama değişiklikleri algılanarak tarih ve saat bilgileri ile birlikte kaydedilir ve haberleşme donanımı üzerinden okunur.

Bu madde kapsamındaki sayaçlar için ön kapak veya klemens kapağı müdahalesinin algılanması özelliği istenmez.

Madde 6-Demand ölçümü gerektiren tüketicilere tesis edilecek sayaçlarda, 4 ve 5’inci maddelerde belirtilen özelliklerin yanı sıra geriye dönük olarak ölçülen en az dört aylık demand ölçüm değerleri tarih ve saat etiketli olarak hafızada saklanır. İstenmesi halinde demand değerleri göstergede ve/veya haberleşme donanımı üzerinden okunur. Tahakkuka esas demand özelliği olan sayaçlarda, demand bilgisi oluşturma ve sıfırlama işlemi, hem mühür altındaki bir buton ile hem de istendiğinde haberleşme donanımı üzerinden yapılır. Demand periyodu on beş dakika olup sayaçlar, demand ölçüm periyodunun beş, on, on beş, yirmi, otuz ve altmış dakikaya ayarlanabilmesi özelliğini taşır.

Bu tür sayaçlarda demand ölçüm değeri göstergede P sembolü ile gösterilir.

Bu madde kapsamındaki sayaçlar için ön kapak veya klemens kapağı müdahalesinin algılanması özelliği istenmez.

Madde 7-Ölçü trafoları ile tesis edilen sayaçlarda 4, 5 ve 6’ncı maddelerde belirtilen özelliklerin yanı sıra, hassasiyet sınıfına uygun olarak tesis edilecek akım ve/veya gerilim trafolarının sayaçlara bağlantılarında olabilecek hatalar, işletme esnasında meydana gelen faz kesilmeleri ve akım yönü algılanarak tarih ve saat bilgileri ile birlikte kaydedilir ve haberleşme donanımı üzerinden okunur.

Bu tür sayaçların iç çarpanı 1 (bir) olarak programlanır.

Sayaç veya sayacın tesis edildiği ölçüm sisteminde; belirli bir zaman diliminde yük eğrisinin kaydının tutulabilmesini sağlayacak veri toplama ünitesi ve ölçüm sisteminde kaydedilen verilere erişilebilmesine olanak sağlayan haberleşme donanımı bulunur.

Bu madde kapsamındaki sayaçlar için ön kapak veya klemens kapağı müdahalesinin algılanması özelliği istenmez.

Madde 9-Perakende satış lisansı sahibi dağıtım şirketlerinden düzenlemeye tabi tarifeler yoluyla elektrik enerjisi ve/veya kapasite satın alan tüketicilerin mevcut sayaçlarını değiştirme zorunluluğu yoktur.

Madde 10-Dengeleme ve Uzlaştırma Sisteminin Gerektirdiği Haberleşmeyi Sağlayacak Sayaçlar

Üretim tesislerinin şebekeye bağlantı noktalarına, dağıtım sistemlerinin iletim şebekesine bağlantı noktalarına, iletim sistemine doğrudan bağlı tüketici tesislerinin şebekeye bağlantı noktalarına ve ithal ve/veya ihraç edilen elektrik enerjisinin ülke sınırındaki teslim noktalarına asgari özellikleri aşağıda belirtilen sayaçlar kapalı ve mühürlenebilir tipte panolu olarak tesis edilir.

Elektronik ve programlanabilen

Ölçülen enerji ve demand değerlerinin hafızada tutulabilmesini ve belirli bir zaman diliminde yük eğrisinin kaydedilebilmesini sağlayacak veri toplama ünitesine sahip

Aktif ve reaktif enerji değerlerini dört kadranda ölçebilen

Üç faz dört telli, primer sistemin tüm fazlarını ölçebilen

Nominal gerilim beslemesi 3 x 58 / 100 Volt ve nominal akım beslemesi 1 veya 5 Amper olan

Gerçek zaman senkronizasyonunu gerçekleştirebilen

Dahili kimlik numarasına sahip olması gerekir.

Madde 12-Bir uzlaştırma periyodu altmış dakika olup, aşağıda belirtilen enerji ve demand ölçümleri en az kırk gün boyunca, kapasitesi, uzlaştırma periyodunun otuz dakikaya ayarlanması halinde dahi bu ölçümleri kırk gün boyunca saklayabilecek yeterlilikte olan hafızada saklanır:

Enerji ölçümleri; bir uzlaştırma periyodunda hafızada saklanan aşağıdaki enerji ölçümleri tarih ve saat etiketli olarak sayaç üzerinden alınır.

Alınan kWh

Sistemden çekilen kVARh (Endüktif)

Sisteme verilen kVARh (Kapasitif)

Verilen kWh

Sisteme verilen kVARh (Endüktif)

Sistemden çekilen kVARh (Kapasitif)

Demand ölçümleri; uzlaştırmaya ilişkin bir faturalama döneminde aktif enerji için maksimum demand aşım sayısı ve süresi, tarih ve saat etiketli olarak sayaç üzerinden alınır. Maksimum demand değerinin hesaplanacağı demand periyodu on beş dakika olup sayaçlar, demand periyodunun beş, on, on beş, yirmi, otuz ve altmış dakikaya ayarlanabilmesi özelliğini taşır.

Madde 13-Sayaç veya ölçüm sisteminde, kaydedilen verilere erişilebilmesine olanak sağlayan hata denetleme özelliğine sahip haberleşme donanımı bulunur.

Madde 14-Ölçü trafoları ile tesis edilen sayaçlar akım trafosu ve gerilim trafosu oranlarına göre programlanır. Akım ve gerilim trafolarının sayaçlara bağlantılarında olabilecek hatalar, işletme esnasında meydana gelen faz kesilmeleri ve akım yönü algılanarak tarih ve saat bilgileri ile birlikte kaydedilir ve haberleşme donanımı üzerinden okunur.

Madde 15-Bu bölümde yer alan sayaçların kullanılacağı ölçme ve iletişim sistemlerine dair usul ve esaslar, dengeleme ve uzlaştırmaya ilişkin mevzuat kapsamında belirlenir.

3.6. Topraklamalar Yönetmeliği

Yönetmeliği araştırınız ilgili kısımları arkadaşlarınızla tartışınız. Daha fazla bilgi için www.tedas.gov.tr (Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.) internet adresinden araştırabilirsiniz.

YORUMLAR
YORUM YAZIN
İsim (Gerekli)
Eposta (Gerekli)
İnternet Sitesi (Opsiyonel)
Sınava Hazırlık